864

مهندسي معماري اسلامي

آن جا كه سخن از هنر و معماري به ميان مي آيد، به ويژه آن معماري كه فراتر از سرپناه و ساختمان، « در پاسخ به نيازي شكل گرفته كه به عالمي ديگر مربوط است و در اين جهان محملي ندارد » (بهشتي، 1378: 13)، سرزمين ايران به عنوان يكي از كهن ترين مكان هاي نمود و تجلي حقيقت هنر و معماري از اهميت بسزايي برخوردار است. بسياري از مورخان معماري اسلامي بر اين اعتقادند كه جهان ايراني سرچشمه شماري از مهم ترين ابداعات در تاريخ معماري و شهرسازي اسلامي بوده و هويت معماري و شهرسازي اسلامي را بايد تا حد بسياري مرهون معماران مسلمان ايراني دانست. مسجد يكي از نمونه ساختمان هايي است كه پس از ورود اسلام به ايران پديدار شده و در معماري ايران همواره از جايگاه والايي برخوردار بوده است. چنان كه هنرمندان و معماران مسلمان ايراني اوج هنر و معماري خود را در بناي آن به نمايش گذارده و بناهايي فرازماني و فرامكاني در بستر ايران بزرگ خلق نموده اند. آنچه در اين پژوهش مورد توجه است، طراحي مسجدي توأم با كاركردهاي فرهنگي و اجتماعي عصر حاضر در اراضي موقوفه گلشهر كرج است كه براي دستيابي به اين مهم، از يافته هاي پژوهش هاي انجام گرفته در باب هنر و معماري اسلامي استفاده شده و حتي الامكان از تكرار غير ضروري گفته هاي پيشين پرهيز مي شود. يافته هاي تحقيق حاكي از آن است كه گونه هاي مختلف مساجد در ادوار گوناگون تاريخي، اعم از ساده يا پيچيده كه اغلب از مفاهيم تنزيهي و جلالي يا تشبيهي و جمالي و يا هر دو بهره مي جويند، به مثابه راه هايي كثير و بي شمارند، براي نيل به هدفي واحد و مشترك كه همانا اشاره به او ( هو ) است. با چنين فرضي، در روزگار معاصر، عصر سرعت، تنوع و دگرگوني كه آدميان از معنويات به ماديات روي آورده اند، راه دستيابي به آن هدف واحد و مشترك، مسأله اي است پيچيده كه معماران در نقاط مختلف جهان مي كوشند تا پاسخي در خور و مناسب براي آن بيابند. به عبارتي ديگر، همان گونه كه مثلا خانه مسلمان ايراني و شيوه زندگي در آن، به مرور زمان با تغييراتي روبرو شده است كه بخشي از آن ها ناشي از ويژگي هاي زمان خويشتن بوده و گريزي از آن نيست، مسجد و زندگي مسجدي مسلمان ايراني نيز دستخوش تغيير و تحول شده است. اما اين تغييرات نه در ارزش هاي بنيادين، بلكه تنها در سبك طراحي و ساخت مسجد شكل گرفته و بيشتر، در كالبد و كمتر، در كاركرد مسجد معاصر ظهور مي يابد و معنا و ارزش هاي بنيادين آن از تغيير و دگرگوني مصون مانده است. همچنين، با توجه به تحقيقات مختلفي كه در فصل سوم به آن ها اشاره شده است، نتايج نشان مي دهد كالبد مساجد سنتي كه معمار در آن ها با استفاده ايزار گوناگون همچون نور و رنگ، هندسه و اعداد و آرايه و تزئينات موفق به بيان حقيقت معماري گشته است، كالبدي است فرازماني و فرامكاني كه هنوز مي تواند پاسخگوي نيازهاي مسلمان ايراني معاصر و حتي غير از آن مي باشد.

كوچك خوشنويس، احمد ميرزا

1397

182ص.: مصور (رنگي)، جدول

Design of Mosque and Golshahr Square in Karaj

1/1/1900 12:00:00 AM

كارشناسي ارشد