795

صنايع دستي گرايش پژوهشي هنرهاي سنتي

شكوفايي هنر مجسمه سازيِ ايران در دوره قاجار، مرهون تلاش هاي فتحعلي شاه نسبت به هنر نقش برجسته و گسترش ارتباطات و تعاملات هنري و فرهنگي با كشورهاي اروپايي است. در اين دوره رونق كاربرد مجسمه در معماري به خصوص در تهران، پايتخت قاجاريان، سبب استقرار مجسمه هاي متعددي به عنوان عنصر تزئيني در معماري تهران گرديد. بر اين اساس، مجسمه و معماري در پيوندي تنگاتنگ با يكديگر قرار گرفته و تنوع فضايي گسترده اي را به¬وجود آورده است. از اين رو، مطالعه پيرامون هنر مجسمه¬سازي و جايگاه آن در معماريِ دوره هاي تاريخي ايران، از اهميت خاصي برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسي ارتباط فيزيكي و معنايي مجسمه‌سازي و بنا در دوره قاجار شهر تهران و در پي پاسخ به اين پرسش كه چه دلايل و انگيزه‌هايي موجب استفاده از مجسمه در معماري دوره قاجار بوده، انجام شده است. بر اين اساس با بهره¬گيري از مطالعات كتابخانه اي و ميداني و استفاده از روش تاريخي- تحليلي به مطالعه گروه هايي از اين مجسمه¬ها بر پايه كاربردِ آن ها در معماري پرداخته و در ادامه الگوهاي رايج اين مجسمه ها در معماري دوره قاجار بازشناسي شده و به صورت نمودار ارائه گرديده است. اين مجسمه ها از نظر كاربرد در معماري به سه گروه مجسمه هاي خارج از بنا، جزئي از بنا و متصل به بنا در فضاهاي داخلي، تقسيم شده اند. با وجود مشابهتي كه كمابيش در اين سه گروه مجسمه وجود دارد، اما تفاوت هايي نيز در اين آثار از لحاظ ارتباط ساختاري با بنا، تركيب فضايي، اندازه، فرم و جنس ديده شده است. بررسي سير تحولات مجسمه¬سازي نشان مي¬دهد كه متناسب با رخدادهاي سياسي، اجتماعي و جهت گيري هاي درون حاكميت قاجارها، دگرگوني هاي شكلي و محتوايي در آثار مجسمه سازي و جايگاه آن در معماري اتفاق افتاده است؛ به طوري كه در دوره حكومت فتحعلي شاه، صخره نگاري سلطنتي با موضوع شاه و درباريان، نشان از جهت-گيري دربار قاجار براي احياي نقش برجسته با شيوه و موضوع مشابه صخره نگاري هاي ايران باستان دارد و تحول بعدي در جايگاه مجسمه سازي در دوره حكومت ناصرالدين شاه با گذر از سنت به سمت غرب گرايي و تجدد همراه است.

عطار زاده، عبدالكريم

خليلي فرد، احمد

1394

179 ص.: مصور، جدول، نمودار

1/1/1900 12:00:00 AM

Sculpture , Architecture , Qagar , Tehran

كارشناسي ارشد