674

ادبيات نمايشي

تحليل كهن‌الگوهاي نوزايي و توّلد دوباره، قهرمان و جاودانگي در آيين‌هاي نمايشي ايران باستان

در اين پژوهش به بررسي و تحليل كهن ‌‌الگوهاي نوزايي و توّلد دوباره، قهرمان و جاودانگي در آيين‌هاي‌ نمايشي ايران باستان از جمله سوگ سياوش، مُغ‌كشي، ميرنوروزي، نقّالي و آيين‌هاي كيش زُروان پرداخته خواهد شد. بر اساس تحليل كهن ‌الگويي كه زير مجموعه‌ي نقد روان شناسانه و در عصر نوين است، اسطوره شناسان با تكيه بر روايت‌هاي اساطيري و تحليل اسطوره‌ها و افسانه‌ها، دست به‌ كشف نمادهاي تكرار شونده بر پايه‌ي ضمير ناخودآگاه زده كه كارل گوستاو يونگ، آن‌ها را كهن ‌الگو ناميده است. بنا به عقيده‌ي يونگ، كهن‌ الگو عبارت است از آمال و آرزو هاي بشر كه در طي اعصار به آن‌ها دست نيافته و بخشي از ناخودآگاه جمعي هستند كه در ذهن و روان انسان‌ها در جامه‌ي رؤياها و تخيّلات ظاهر مي‌شوند. از آن‌ جا كه آيين‌هاي‌ مطروحه به شكل شفاهي و سينه به سينه و در طي اَعصار منتقل گرديده‌اند، نمي‌توان به ريشه‌‌هاي اصلي آن -‌ها‌ دست يافت و مي‌بايست با تكيه بر تحقيقات و مستندات پس از آن پيش رفت تا جايي ‌كه آيين مُغ‌كُشي كه به شاه‌كُشي نيز معروف بوده را كاوش نمود تا مشخص گردد كه نام‌گذاري اين آيين فقط بر اساس هم- زماني با آييني ديگر به نام فراغ مهر سپند بوده است. از آن‌ جايي كه ايرانيان باستان، شاه را در مقام انساني والا و همچون پدر و فرمانروا (يكي از كهن ‌الگوها) ديده، هيچ‌گاه اجازه‌ي هتك حرمت را به او‌ نداده و از اين سبب، كشتن شاه اَمري نامعمول بوده است و كشتن مُغ غاصب بر اساس اتّحادگرايي و سياست فرماندهان اتّفاق افتاده است. با استناد به چنين رويه‌ و شاخصه‌هاي موجود در آثار مطروحه مي‌توان كهن ‌الگوهاي اشاره شده را از منظر ديني، فرهنگي، زماني و سياسي بررسي كرد. اين موشكافي تا آن‌ جا پيش خواهد رفت كه در آيين نمايشي ميرنوروزي، حكومت‌داري در كنار انجام فرايض ديني/ فرهنگي و در ورطه‌اي از زمان رُخ‌ مي‌داده‌‌ كه مصادف با ايّام نوروز بوده است. در اولّين فرضيه‌ي اين پژوهش به اسطوره محور بودن آيين‌هاي نمايشي و نمايش‌واره‌هاي ايران باستان مي‌پردازيم به اين شكل كه آيين‌هاي نمايشي ايران باستان با استفاده از ظرفيت‌هاي داستاني و دراماتيك؛ روايت‌‌هاي حماسي و اسطوره محوري را شكل داده‌اند ‌كه قابليت پياده ‌‌سازي كهن ‌الگوهاي نوزايي و توّلد دوباره، قهرمان و جاودانگي را دارند همچون آيين نمايشي سوگ سياوش كه با قهرمان ملّي ايرانيان آغاز گشته و در طي سفري قهرماني، دائما دچار توّلد و نوزايي مي‌گردد، همانند زماني‌ كه به آتش زده و پاك و طاهر از آن پيروز و سربلند خارج شده و درنهايت با به شهادت رسيدنش، سوگ و عزايي در باور ايرانيان و براي جاودانه ساختن او شكل مي‌گيرد. در همين موارد ياد شده، پاسخ اوّلين سؤال اين بررسي نيز آشكار مي‌گردد كه كهن‌الگو‌هاي نوزايي و توّلد دوباره، قهرمان و جاودانگي را مشخص مي‌سازد. اين پژوهش با تكيه بر آراء و نظريات بزرگان عرصه‌ي اسطوره‌ شناسي و با استناد به منابع‌ گوناگون، به اين نتيجه رسيده و سعي در اثبات اين داشته كه ايرانيان باستان و برخلاف نظر بسياري از محقّقان، در كنار ديگر اقوام ساير نقاط، داراي آيين‌هاي نمايشي بوده‌ كه در بدو اَمر جنبه‌اي مقدّس مأبانه داشته و مهم‌ترين مستند اين كلام، وقوف ايرانيان ‌باستان به نقل داستان و داستان‌ سرايي بوده كه به ‌مرور زمان به ‌شكل امروزين و منطبق با تعاريف نوين از نمايش درآمده است. سپس به اِعمال و بررسي كهن الگو‌هاي طرح شده در آيين‌هاي نمايشي ايران باستان پرداخته خواهد شد.

كولر، خيلي داغ

هوشنگي، مجيد

قاسم پور، اكرم

1397

207ص.: جدول

1/1/1900 12:00:00 AM

Archetype Analysis of Renaissance and Rebirth, Hero and Immortality in Ancient Persian Rituals and Drama

Hero , Renascence and rebirth , Immortality , Archetype , Suge siavosh , Moghkoshi , Mirrenorozi , Naghali , rhymes of Zorvan`s religion

1031

Air Conditioner, Too Hot

كارشناسي ارشد

هنر