646

صنايع دستي گرايش پژوهشي هنرهاي سنتي

پيشرفت و تكامل هنرهاي كتاب‌آرايي مرهون جايگاه والاي كلام وحي نزد مسلمانان مي‌باشد. پس از ورود اسلام به ايران، كتابت و تزئين صفحات قرآن اهميت ويژه‌اي يافت و غني‌ترين تزئينات در فتح باب قرآن‌ها توسط هنرمندان، با حفظ شأن سخن حق، آغاز گرديد و ايشان به نقش‌آفريني و تذهيب نسخ پرداخته و كلام وحي را سرشار از نقوش اسليمي و ختايي نمودند؛ طي ادوار مختلف هنر تذهيب قرآن با وجود داشتن ريشه‌هاي مشترك با تغييرات تدريجي مواجه شد، به‌طوري‌كه سبك‌هاي متفاوتي از تذهيب به‌وجود آمد كه هريك به نوعي ويژگي‌ها و شاخصه‌هاي بصري مختص به خود را دارا هستند و در عين تشابه و هم ريشه بودن، تفاوت‌هاي عميقي ميان آنها موج مي‌زند. عصر صفوي يكي از مهم‌ترين دوره‌هايي به‌شمار مي‌رود كه در زمينة رشد فرهنگ و هنر ايران گام‌هاي بزرگي برداشته و تذهيب مصحف نيز در اين دوره به تعالي رسيده به‌طوري‌كه آثار شاخص و درخور توجهي از آن برجاي مانده و زينت بخش موزه‌هاي سراسر جهان گشته‌اند. در دورة صفوي با تحولات چشم‌گيري نسبت به دوره‌هاي قبل در تذهيب مصحف مواجه هستيم و مي‌توان به جرأت اين‌گونه بيان نمود كه هنر تذهيب در دورة صفوي به بالاترين درجة كمال خود دست يافته و تأثيري شگرف بر هنر تذهيب نسخ خطي قرآني دوره‌هاي بعد از خود به‌خصوص دورة قاجار گذاشته و آن دوره را از سرچشمة زلال خود بهره‌مند ساخته، و هنرمندان در دورة پرآشوب قاجار به لطف حاميان بزرگي كه داشتند آثار بسيار نفيسي خلق كرده، و با وجود تشابهاتي كه در اجراي آثار مذهب متأثر از دورة صفوي در مصحف‌ها وجود داشت، ليكن رفته رفته سبك قاجار به‌شكلي منسجم‌تر پيش‌ رفت و به عنوان شيوة مستقلي در تذهيب شناخته شد و تشخصي ويژه يافت؛ لذا بررسي تذهيب قرآن‌هاي اين دو دوره، با نگاهي تطبيقي، مبناي اين پژوهش قرار گرفت و نتايج حاصله حاكي از تأثيراتي است كه تذهيب قرآن‌هاي دورة صفوي بر آثار مشابه دورة قاجار گذاشته و با مقايسة تطبيقي صورت گرفته، وجوه اشتراك و افتراق تذهيب اين دو دوره معرفي شده‌اند. اين نوشتار به لحاظ ماهيت توصيفي-تحليلي بوده و اطلاعات لازم و ضروري پژوهش، به شيوة كتابخانه‌اي و مشاهدة نمونه آثار در موزه‌ها و كتابخانه‌ها، جمع‌آوري شده‌اند و در واقع پژوهشگر با هدفي بنيادي سعي بر رسيدن به نتايج مطلوب را دارد.

رجبي، محمدعلي

1393

102 ص.: جدول، مصور

Comparative study of illumination inauguration pages Safavi and Qajar Qurans

1/1/1900 12:00:00 AM

كارشناسي ارشد

هنر