490

هنر اسلامي

مطالعه تطبيقي كتيبه‌ها و نقوش تزئيني مساجد جامع و قرمز در ساوه از دوره صفوي

مساجد به عنوان تجلي‌گاه هنر هنرمندان و جلوه‌گاه تاملات معماران ايراني روايتگري مصور از تحولات دوران اسلامي ايران هستند. نقوش تزئيني،كاشيكاري‌ها، گچبري‌ها و كتيبه‌ها هر يك به تنهايي تصويري تمام‌نما از شرايط زمانه و حالات و قرايح مردمان عصرخود ارائه مي‌دهند. در اين ميان هنرمندان عصر صفوي با بهره‌گيري از سنن پيشينيان و نوآوري منحصر به فردشان تحولي بزرگ در تزئينات ابنيه ايراني ايجاد كرده‌اند. اين تحول از پايتخت صفويان آغاز شد و به تدريج ساير شهرهاي ايران را نيز تحت تاثير خود قرار داد. در اين ميان ساوه به عنوان نقطه‌ي تلاقي راه‌هاي جنوب- شمال و شرق- غرب از اين تحولات مستثني نبوده است و مي‌توان تاثيرات اين تحول را در دو مسجد سرخ و جامع اين شهر مشاهده كرد. به منظور بررسي تاثيرات متقابل تزئينات اين دو مسجد بر يكديگر، اقدام به مقايسه‌ي تطبيقي تزئينات و كتايب عصر صفوي اين دو كرده‌ايم. اين پژوهش با مقايسه‌ي تطبيقي تزئينات دو مسجد بر اساس روش توصيفي، تحليلي انجام شده و جمع آوري اطلاعات در آن، به صورت مطالعات كتابخانه‌اي و مشاهدات ميداني انجام پذيرفته است. بدين منظور ابتدا به مطالعه مجزاي تزئينات و كتيبه‌هاي صفوي سطوح دو مسجد پرداخته‌ايم و سپس با مقايسه تزئينات اين سطوح، اشتراك و افتراق آن‌ها را تعيين كرده‌ايم. تزئينات اين دو مسجد در گنبدخانه و محراب شباهت بسياري به يكديگر دارند و بيشترين تزئينات را محراب‌ها به خود اختصاص داده اند. مواد و مصالح مشترك به كار رفته در اين دو مسجد گچ و رنگ است كه نمود بارز آن گچ‌بري‌هاي تخمه‌گذاري شده در هر دو مسجد است. در تزئينات دو مسجد تشابهات فراوان در نقوش گياهي به كار رفته و كتيبه‌ها مشاهده مي‌شود. با اين حال نقوش هندسي در مسجد جامع بيشتر مشاهده مي‌شوند. افتراقات دو مسجد بيش از همه در پوشش بيروني گنبدها مشاهده مي‌شود. سطح بيروني گنبد مسجد سرخ بدون تزئين است ولي پوشش بيروني گنبد مسجد جامع با نقوش زيباي هندسي و كتيبه‌هاي تزئين شده‌ است. با توجه به تاريخ‌هاي موجود دركتيبه‌هاي مساجد و هم‌چنين شباهت تزئينات اين گمان تقويت شد كه تزئينات مسجد سرخ با الهام از تزئينات مسجد جامع صورت پذيرفته است. هرچند كه طراحي و اجرا تزئينات مسجد جامع پخته‌تر از تزئينات مسجد سرخ به نظر مي‌رسد، در تزئينات اين مسجد نيز جلوه‌هايي از ذوق و قريحه‌ي هنرمندان مشاهده مي‌شود.

اجراي تذهيب با طرح محراب با استفاده از نقوش سنتي و تزئينيِ به كار رفته در مساجد جامع و قرمزِ ساوه

عطارزاده، عبدالكريم

سعيد آبادي سنبلي، سليمان

1396

133ص.: مصور (بخشي رنگي)، جدول

1/1/1900 12:00:00 AM

Comparative study of decorative inscriptions and motifs of Jame and Qermez mosques of Saveh from Safavid period

save , jame mosque , sorkh mosque , stucco decoration , safavid period

1162

The execution of the illumination with the altar design using traditional and decorative motifs used in Jameh and Qermez mosques of Saveh

كارشناسي ارشد

1161

هنر