47

ادبيات نمايشي

مطالعۀ تطبيقي شخصيت شيطان در نمايشنامۀ «فاؤست» گوته با «قصّۀ ابليس و معاويه» در مثنوي معنوي بر اساس آراي اُمبرتو اكو

مفهوم يا شخصيت «شيطان» از ديرباز در فرهنگ اديان و اساطير جهان حضور و نقش پُر رنگي دارد. اين دامنۀ فراگير در فرهنگ و ادبيات جهان، راه را براي مطالعۀ تطبيقي اين شخصيت هموار مي كند چرا كه ادبيات تطبيقي موارد وسيعي را شامل شده و از محدودۀ مرزهاي زباني، جغرافيايي و سياسي عبور مي كند. مطالعه تطبيقي در اين جا ميان آثاري چون نمايشنامۀ «فاؤست» نوشتۀ يوهان گوته با «قصّۀ ابليس و معاويه» از دفتر دوم مثنوي معنوي سرودۀ جلال الدين محمد بلخي است. هر دو شاعر به گونه اي وامدار آثار پيش از خود بوده و مفهوم و ادبيت آثارشان را به تكامل رسانده اند به ويژه در مورد شخصيت شيطان كه از قالب هميشگي در جايگاه صِرف اغوا كننده و وسوسه گر رد شده و در مقام آگاهي دهنده در برابر فاؤست و معاويه قرار مي گيرد. اين نگاه در رويكرد تحليلي و نظري اين پژوهش بر اساس آراي اُمبرتو اِكو نيز جاري است. اكو به مطالعه مفهوم زشتي و شرّ كه شيطان يا ابليس نمايندۀ هر دو است در تاريخ هنر مي پردازد. از بررسي آثار تجسمي در ادوار و تحولات سبك هاي هنري تا آثار نوشتاري شامل كتب مقدس، اساطير و ادبيات دراماتيك كه چطور صورت هيولاوار و عامل نگون بختي انسان در طول تاريخ، دچار دگرگوني در مفاهيم شده و در عصر حاضر از آن آشنايي زدايي مي شود. در اين راستا بسته به فرهنگ هاي گوناگون و در زمان هاي مختلف، شيطان موجوديت قطعي را از دست داده و به مفهومي نسبي و زميني تبديل مي شود. در اين پژوهش كه روش تحقيق آن توصيفي-تحليلي و روش گردآوري اطلاعات به صورت كتابخانه اي است كوشش شده به اشتراكات اين دو متن با رويكرد ادبيات تطبيقي پرداخته شود و پاسخ به اين پرسش كه «چه اشتراكاتي با رويكرد ادبيات تطبيقي ميان شخصيت شيطان در نمايشنامه فاؤست و قصۀ ابليس و معاويه از منظرِ تاريخ زشتيِ اُمبرتو اكو وجود دارد؟» كه در هر دو اثر، شخصيت متفاوتي از شيطان ترسيم شده و به آشنا زدايي از اسطورۀ او دست زده اند و در جايگاه راهنماي دو شخصيت ابراز وجود مي نمايد.

ستاره خوارزم

قاسم پور، اكرم

1399

117 ص.

1/1/1900 12:00:00 AM

A comparative study of the character of Devil in Goethe's "Faust" with "The Story of Iblis and Mu'awiyah" in the Masnavi Manavi based on the views of Umberto Echo

Comparative literature , Devil , Faust , Goethe , Masnavi Manavi , Molavi , Umberto Eco

114

كارشناسي ارشد

113

هنر