4530

نقاشي

اين پژوهش به تحليل مفهوميِ نمادهاي مرگ در نقاشي‌هاي ونيتاسِ سدهٔ هفدهم مي‌پردازد و مي‌كوشد نشان دهد اين نمادها چگونه حاملِ معاني فلسفي، اخلاقي و روان‌شناختي‌اند. چارچوب نظريِ تحقيق بر تلفيقِ چهار رويكرد استوار است: فلسفهٔ وجوديِ مرگ (از مونتني و هايدگر تا تأويل‌هاي معاصر)، الهيات عمليِ ممنتو موري در بستر پروتستان/كاتوليك، نشانه‌شناسيِ تصويريِ باروك و روان‌شناسيِ مواجهه با مرگ (Mortality Salience). روش پژوهش، كيفي و تفسيري است؛ با اتكاء به تحليل شمايل‌نگارانه/نشانه‌شناختي و خوانشِ بينامتنيِ نمونه‌-آثار از هنرمنداني چون پيتر كلاِس، هارمن استين‌ويك، كورنليس نوربرتوس گيسبرختس، يان يانسز ترك، فيليپ دوشامپين، ادوارد كاليِر، بالتازار فان‌درآست و ويلم هِدا. يافته‌ها نشان مي‌دهد عناصر كليدي—جمجمه، ساعت شني/ساعت شكسته، شمع خاموش، آينه، گل پژمرده و ميوهٔ فاسد، سازِ شكسته، كتاب و ابزار علمي، سكه و جواهرات—در تركيبي سيستماتيك، روايتِ بصريِ «زوال» را مي‌سازند: جمجمه قطعيتِ مرگ را يادآور مي‌شود؛ ابزارِ زمان گذرِ بي‌امانِ عمر را مجسم مي‌كند؛ شمع خاموش «نقطهٔ پايانِ حيات» را تصوير مي‌نمايد؛ آينه از خودآگاهي تا خودفريبي را مي‌كاود؛ گل و ميوهٔ فاسد زوالِ زيبايي و لذت را نشان مي‌دهند؛ سازِ شكسته به سكوتِ پس از زندگي اشاره دارد؛ و ثروت/دانش در كنار مرگ، بي‌اعتبار مي‌شود. اين دستگاهِ نمادين، صرفاً هشداري نيهيليستي نيست؛ بلكه «موعظهٔ بصريِ اخلاقي» و «مداخله‌اي روان‌شناختي» است كه مخاطب را به بازچينيِ اولويت‌ها، زيستِ آگاهانه و امكانِ تعالي اخلاقي فرا مي‌خواند. نوآوريِ پژوهش، تلفيقِ چهار لايهٔ نظري و پيوندِ تحليل نشانه‌شناختي با كاركردِ رواني-فرهنگيِ تصوير است. بر پايهٔ اين نتايج، ونيتاس را بايد نه چيدماني تزئيني، بلكه «تأمل‌نامه‌اي تصويري دربارهٔ سرنوشتِ انسان» دانست كه پس از چهار قرن، همچنان قدرتِ معنا‌بخشيِ خود را حفظ كرده است.

باز نمايي مرگ و زندگي در طبيعت بي‌جان

عبدالهي مقدم ماسوله، فاطمه

محمودي، سجاد

1404

71ص.: مصور( رنگي)، جدول

Vanitas , memento mori , death awareness , iconography , visual semiotics , Baroque , Calvinism , Dutch still life , existential philosophy , mortality salience , psychology of art

كارشناسي ارشد

هنر