4518

صنايع دستي

سفال به عنوان در دسترس‌ترين سطح براي بيان افكار هنري مردمان در هر دوره تاريخي، سندي منقوش براي انتقال مفاهيم تاريخ و فرهنگ بوده است. در اين ميان با ظهور روشنفكران و شاعران در هر عصر، سفال نيز دستخوش تغييرات در شيوه ساخت و نوع تزيينات آن شد. با ظهور فردوسي در ادبيات فارسي كه به كار جمع‌آوري و نگاشت داستان‌هاي حماسي-اسطوره‌اي پرداخت، سفال به محلي براي به نقش¬كشيدن روايت‌هاي كهن از اساطير و داستان¬هاي ايراني درآمد. تصويري كه بر روي سفال روايي كشيده شده، مكاني با جريان سيال واقعيت است و نبايد به آن به عنوان يك نقطه ايستا از واقعيت نگاه كرد و حضور پررنگ راويان در طي نسل‌ها با روايت‌هاي شفاهي و آثار مكتوب، كمك شگرفي در بازتعريف و خوانش درست اين داستان‌هاي سيال داشته ‌است. اين پژوهش كيفي از لحاظ چيستي بنيادي و از عنصر روش شناسي تاريخي–تحليلي به گردآوري داده ها و اطلاعات به روش مطالعات اسنادي و منابع كتابخانه¬ايي پرداخته است. جامعه آماري اين پژوهش از سفالينه¬هاي موجود در موزه¬ها و مجموعه¬هاي خصوصي انتخاب شده است. اين پژوهش به دنبال دستيابي به پاسخ اين پرسش بود كه ويژگي‌هاي روايتگري در نقوش عصر سلجوقي و ايلخاني چگونه است. در اين راستا آثار زيادي از لحاظ معنايي مورد بررسي قرار گرفت و در انتها چند نمونه انتخابي از نظر عناصر روايتي و ساختاري روايت شناسان دنيا مورد تحليل قرار گرفت. نتيجه حاصله از اين پژوهش نشان داد كه يكي از دلايل خوانش داستان در هر نقش سفالي، وجود روايت به¬صورت شفاهي و يا مكتوب است كه عامل مهمي در رمزگشايي نقوش به¬صورت نقش اول و اصلي و يا به¬صورت نماد و نقش فرعي داشته است. همچين اين پژوهش بر هم راستا بودن روايت‌هاي ايراني با تقسيمات ساختاري روايت‌شناسان مطرح دنيا با وجود تفاوت در ويژگي‌هاي فرهنگي و ملي به دليل كاركرد يكسان مغز انسان در تمام دنيا تاكيد مي‌ورزد و روايت را امري فراملي، فراتاريخي و فرهنگي دانسته و حضور روايت و نقش در كنارهم را يكي از اركان اصلي براي جلوگيري از تحريف ادبي مي‌داند.

محمدي، مهدي

شهبازي، رامتين

1403

95ص.: مصور(رنگي)