4513

پژوهش هنر

پژوهش حاضر با عنوان «تبيين مؤلفه‌هاي تئوريك مكتب هنري انقلاب اسلامي» با هدف بازشناسي بنيان‌هاي معرفتي و تمدني انقلاب اسلامي و صورت‌بندي مفهومي–زيباشناختي مكتب هنري متناسب با آن سامان يافته است. مسئله اصلي تحقيق اين است كه چگونه مي‌توان جريان هنري برخاسته از انقلاب اسلامي ايران را به‌منزله يك منظومه نظري و زيباشناختي شناسايي كرد، مؤلفه‌هاي سازنده آن را استخراج نمود و در قالب نظامي منسجم به تحليل گذاشت. روش پژوهش كيفي، بنيادين و اكتشافي است. داده‌ها بر پايه مطالعه كتابخانه‌اي گردآوري شده و منابع معرفتي شامل قرآن و روايات، متون فلسفي، عرفاني و حكمت ايراني–اسلامي مورد تحليل قرار گرفته‌اند. براي اعتباربخشي به مؤلفه‌ها، تحليل محتواي مفهومي و تطبيقي به‌كار رفته و مصاديقي از هنرهاي تجسمي، ادبيات و سينما به‌عنوان نمونه‌هاي عيني بررسي شده است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه با وجود تنوع قابل توجه در مؤلفه‌هاي قابل طرح، چهار محور اساسي چارچوب تحليلي مكتب هنري انقلاب اسلامي را تشكيل مي‌دهد: 1) «انسان» به‌عنوان خليفه‌الله و سالك حقيقت با جهت‌گيري اخلاقي و سرشت توحيدي؛ 2) «واقعيت» به‌مثابه حقيقت ذو‌مراتب و تجلي يگانگي در كثرت؛ 3) «خيال» به‌عنوان مرتبه قدسي و واسطه ميان ساحت محسوس و غيبي؛ و 4) «زيبايي» به‌منزله تجلي حسن مطلق و ابزار تربيتي–هدايتي هنر. اين مؤلفه‌ها در پيوند با منابع معرفتي و در مواجهه با خوانش‌هاي مدرن و پست‌مدرن تحليل و بازتفسير شده‌اند. نتايج نشان مي‌دهد كه انقلاب اسلامي فراتر از رخدادي سياسي، حامل افق تمدني و زمينه‌ساز شكل‌گيري الگوهاي بديل زيستي و زيباشناختي است. در اين بستر، هنر صرفاً كاركرد لذت زيبايي‌شناختي ندارد، بلكه به‌مثابه ابزاري براي هدايت، تذكر و گفتمان‌سازي عمل مي‌كند. همچنين با وجود اشتراك مباني با هنر اسلامي در جهان‌بيني توحيدي و ارزش‌هاي عرفاني، «هنر انقلاب اسلامي» به دليل رسالت سياسي–اجتماعي و نقش فعال در بازنمايي و تبيين آرمان‌هاي انقلابي، از هنر اسلاميِ كلاسيك متمايز است.

زرشناس، شهريار

1404

141ص.

Elucidation of the Theoretical Constituents of the Artistic School of the Islamic Revolution