4507

طراحي فضاهاي آموزشي

هدف اين پژوهش بررسي مفهوم مرگ و زندگي در رباعيات خيام است كه با روش تحليل استعاره ‌هاي مفهومي در شعر و تصوير صورت خواهد گرفت. حوزه‌ي مطالعه سه رباعيِ‌ «در دايره‌ي سپهر ناپيدا غور»؛ «آن قصركه جمشيد در او جام گرفت» و «اين قافلۀ عمر عجب مي‌گذرد» از خيام است كه براساس چاپ نخست ترجمه‌ي شاعر انگليسي، ادوارد فيتزجرالد توسط هنرمندان ايراني (رسام ارژنگي و حسين بهزاد) و هنرمندان غربي (پوگاني، دولاك، رنه بول و ساليوان) تصويرسازي شده‌ است. در همين راستا، ابتدا استعاره‌هاي مفهومي مرگ و زندگي را بر اساس نظريه‌ي استعاره مفهومي جرج ليكاف و مارك جانسون مورد بررسي قرار داديم، سپس براي تحليل و خوانش هر چه بهتر اين تصاوير از روش نشانه‌شناسي اجتماعي گونتر كرس و تئو ون‌ليوون بهره‌ برديم تا پاسخي براي اين پرسش‌ها بيابيم كه چه ارتباطي ميان استعاره‌هاي كلامي و تصويري اين نسخه‌هاي مصور وجود دارد؟ آيا اين نمودهاي تصويري كه تداعي‌كننده‌ي مفهوم مرگ و زندگي هستند، به يك شكل در اين نسخه‌ها بازنمايي شده‌اند؟ نتيجه‌ي اين پژوهش گواه اين مطلب است كه در اين رباعي، اين مفاهيم چه در متون و چه در تصويرسازي‌ها با استعاره‌هاي مفهوميِ متعددي مفهوم‌پردازي شده‌اند كه استعاره‌‌هاي «مرگ پايان يافتن جام مي است»؛ استعاره‌هاي ساختار بنياد «مرگ ساختمان است» و «زندگي سفر است» را بيان مي‌كند و نشان از ارتباط كلامي و تصويري ميان شعر و تصويرسازي است. همچنين نمادهاي مرگ و زندگي در اين نسخه‌هاي مصور بيشتر در قالب فرشته‌ي مرگ، جام، شب ـ روز، بالا ـ پايين، بناي ويران، سوار ـ پياده، سفر، فصول مختلف و عناصر طبيعت بازنمايي شده‌اند؛ در نسخه‌هاي فارسي بيشتر سعي شده، از نمادهاي ايراني در كنار عناصر شعريِ ترجمه‌ي فيتزجرالد براي به تصوير كشيدن مفهوم مرگ و زندگي استفاده شود، در حالي‌ كه در نمونه‌هاي غربي شاهد بازتابِ نگرش شرق‌انگارنه‌ي آن‌ها در بازنمايي اين عناصر هستيم.

كامران، افسانه

1401

223ص.: مصور(بخشي رنگي)، جدول