4501

پژوهش هنر

اين پژوهش با هدف تحليل بازنمايي آرمان‌شهر با استفاده از رويكرد صنعت فرهنگ، در انيميشن‌هاي معاصر ديزني انجام شده است. مسئله‌ي اصلي تحقيق بر اين پرسش متمركز است كه چگونه صنعت فرهنگ در قالب انيميشن‌هاي پرمخاطب، مفاهيم انتقادي چون عدالت اجتماعي، محيط زيست و همزيستي فرهنگي را بازنمايي مي‌كند، اما در نهايت آن‌ها را به شكلي بي‌خطر جذب و بازتوليد مي‌سازد. چارچوب نظري تحقيق بر مبناي نظريه‌ي صنعت فرهنگ آدورنو و هوركهايمر و بازخواني‌هاي متأخر آن شكل گرفته و با مفاهيمي همچون استانداردسازي، همسان‌سازي و رضايت كاذب تحليل شده است. روش پژوهش كيفي و مبتني بر تحليل انتقادي گفتمان با الگوي سه‌سطحي فركلاف است. داده‌هاي تحقيق شامل چهار انيميشن وال اي، زوتوپيا، استرينج وورد و المنتال است كه به‌صورت نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند. تحليل در سه سطح متن، گفتمان و بافت اجتماعي نشان داد كه هر يك از اين آثار در ظاهر به نقد بحران‌هاي مهمي چون مصرف‌گرايي، تبعيض نژادي، بحران‌هاي محيط‌زيستي و مهاجرت فرهنگي مي‌پردازند، اما راه‌حل‌هاي ارائه‌شده غالباً در سطح فردي، خانوادگي يا عاطفي باقي مي‌ماند و ساختارهاي نابرابر اجتماعي و اقتصادي را دست‌نخورده باقي مي‌گذارد. يافته‌ها نشان دادند كه در وال اي نقد مصرف‌گرايي به بازگشت به زندگي ساده فروكاسته مي‌شود، در زوتوپيا مبارزه با تبعيض به تلاش فردي شخصيت اصلي محدود مي‌گردد، در استرينج وورد بحران نسلي و محيط‌زيستي با آشتي خانوادگي حل‌وفصل مي‌شود و در المنتال مسئله‌ي مهاجرت و تبعيض فرهنگي در سطح رابطه‌ي عاشقانه بازنمايي مي‌گردد. اين نتايج تأييد مي‌كند كه انيميشن‌هاي ديزني مصاديق بارز صنعت فرهنگ‌اند كه ضمن ايجاد جذابيت و سرگرمي، مفاهيم انتقادي را به «رضايت كاذب» تبديل كرده و در نهايت نظم موجود را بازتوليد مي‌كنند. اين تحقيق علاوه بر ارائه‌ي خوانشي انتقادي از انيميشن‌هاي ديزني، نشان مي‌دهد كه نظريه‌ي صنعت فرهنگ همچنان ابزاري كارآمد براي تحليل آثار رسانه‌اي در جهان معاصر است. نتايج اين پژوهش مي‌تواند در مطالعات فرهنگي، نقد رسانه و نيز بررسي نقش سرگرمي‌هاي عامه‌پسند در بازتوليد ايدئولوژي سرمايه‌داري فرهنگي به كار گرفته شود.

اكبري خضري، صابر

1404

125ص.: مصور(رنگي)، جدول( رنگي)