4476

پژوهش هنر

پژوهش حاضر با تمركز بر نسبت ميان تجددمآبي و فرماسيون «سرمايه‌داري پيرامونيِ شبه‌مدرن» با موسيقي پاپ ايران در دهه‌هاي 1340 و 1350، بر آن است تا ابعاد فرهنگي و اجتماعي اين سبك هنري را در بستر تحولات تاريخي و ساختاري جامعه ايراني واكاوي نمايد. نقطه‌ي عزيمت تحقيق، بررسي پيامدهاي نوسازي آمرانه و وابسته در قالب «انقلاب سفيد» و شكل‌گيري نظم شبه‌مدرن است كه به گسست‌هاي اجتماعي، تشديد نابرابري‌ها و بروز بحران‌هاي هويتي و رواني در جامعه منجر شد. اين شرايط در موسيقي پاپ – به‌ويژه در ترانه‌هاي شاخص آن دوران – انعكاس يافته و به‌جاي بازنمايي اميد و آرمان‌گرايي، به سوي بيان اندوه، يأس و بن‌بست سوق يافته است. روش تحقيق به‌كاررفته، كيفي و مبتني بر «تحليل محتواي انتقادي» است كه در آن ترانه‌هاي برجسته‌اي همچون «قصه‌ي دو ماهي»، «مرداب»، «جمعه» و «بوي خوب گندم» به‌مثابه متون فرهنگي تحليل شده‌اند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه موسيقي پاپ در اين دوران، نه صرفاً به‌عنوان ابزاري سرگرم‌كننده، بلكه به‌مثابه يك متن اجتماعي عمل كرده است كه بحران‌هاي ناشي از سرمايه‌داري پيراموني و فرهنگ شبه‌مدرن را بازتاب مي‌دهد. در عين حال، اين موسيقي در دو سطح متناقض نقش ايفا كرده است: از يك‌سو به مثابه آيينه‌اي حساس بحران‌ها را منعكس نموده و از سوي ديگر، گاه ناخواسته به تثبيت انفعال و زيبايي‌شناسي اندوه در جامعه كمك كرده است. در نتيجه، موسيقي پاپ پيش از انقلاب را بايد نه تنها پژواك بحران اجتماعي، بلكه بخشي از سازوكار ايدئولوژيك همان نظم فرهنگي دانست.

زرشناس، شهريار

1404

110ص.