4474

پژوهش هنر

پژوهش حاضر با هدف واكاوي تبارشناختي مفهوم «زنانگي» و شيوه هاي بازنمايي آن در تصاوير و پرتره هاي زنان عصر قاجار انجام شده است. اهميت اين موضوع از آن جاست كه پرتره هاي زنانه در دوره قاجار از نخستين اسناد بصري ثبت شده از هويت زن ايراني محسوب مي‌شوند و بازتابي از گفتمان‌هاي قدرت سنت و تجدد در دوران گذار تاريخي ايران اند. دغدغه ي اصلي پژوهش تحليل چگونگي نقش اين تصاوير در ساخت و بازتوليد مفهوم زنانگي و بررسي مناسبات تاريخي قدرت دانش در پس آن است. پرسش اصلي پژوهش اين است كه تصاوير و پرتره هاي زنان قاجاري چگونه در فرآيند ساخت بازنمايي و بازتوليد مفهوم زنانگي نقش آفرين بوده‌اند و اين بازنمايي‌ها تا چه ميزان تحت تأثير مناسبات گفتماني قدرت، سنت، مدرنيته و ساختارهاي طبقاتي شكل گرفته اند؟ پرسشهاي فرعي نيز به بررسي مؤلفه‌هاي بصري ،پوشش ،آرايش ژست و اشياي همراه، تأثير گفتمان‌هاي مردسالاري و مدرنيته بر بازنمايي ،زنانگي و تفاوت ميان تصاوير زنان اشراف طبقه متوسط و فرودست مي پردازد. اين پژوهش از نوع كيفي، بنيادي نظري و با روش توصيفي- تحليلي انجام شده است. داده ها از طريق مطالعه ي اسنادي و آرشيوي گردآوري و پانزده پرتره شاخص از زنان قاجاري از منابع معتبر ملي و موزه اي انتخاب شده اند. چارچوب نظري بر تبارشناسي فوكويي استوار بوده و تحليل در سطح ساختاري و گفتماني صورت گرفته است. يافته ها نشان مي‌دهد بازنمايي زنانگي در عكاسي قاجار پديده اي چندلايه است كه در آن همزمان با تثبيت هنجارهاي وقار و منزلت اجتماعي نشانه‌هايي از عامليت لغزش معنا و مقاومت نيز ديده مي‌شود بازنمايي هاي زنانه در بستر نيروهاي اجتماعي و سياسي عصر قاجار شكل گرفته و دو الگوي رقيب از زنانگي را به تصوير كشيده اند: زنانگي سنتي محجوب و خانه نشين در برابر زنانگي مدرن آگاه و فرهنگي. پيشنهاد پژوهش: بررسي استمرار و دگرگوني بازنمايي زنانگي در دوران پهلوي اول و پس از مشروطه مي‌تواند مسير تاريخي تحول هويت زن ايراني را در هنرهاي تصويري با دقت بيشتري روشن سازد.

1404

187ص.: مصور (رنگي)