4457

هنر اسلامي

رساله الوان‌الصور (12-13 ه.ق) يكي از رسالات مهم و مفصل در حوزه كتاب‌آرايي است كه در شبه قاره تأليف گرديده است. در اين رساله علاوه بر دستورالعمل ساخت رنگ¬هاي مختلف، ساير فنون نسخه آرايي نيز مورد بحث مي باشند. هدف اين پژوهش آن است كه پس از بازخواني و تبيين و تحليل رساله الوان‌الصور، به مقايسه فنون كتاب‌آرايي مورد بررسي در اين رساله با دو رساله ايراني گلزار صفا صيرفي (950 ه.ق) و قانون‌الصور صادقي بيك افشار (1010 ه.ق) بپردازد. اين دو رساله نيز همچون رساله الوان‌الصور تنها به فنون كتاب‌آرايي مي پردازند با اين تفاوت كه رساله الوان¬الصور برخلاف دو رساله ايراني فوق الذكر كه به نظم تحرير گرديده¬اند، به نثر و در مقايسه با آن دو به صورت مفصل و مبسوط نگاشته شده است. اين پژوهش با مقايسه رسالات كتاب‌آرايي در جغرافياي هند و ايران، در پي پاسخگويي به اين سوالات است: در رساله الوان‌الصور كدام فنون كتاب‌آرايي اهميت دارند و به آنها پرداخته شده است؟ شيوه و روش تهيه رنگ هاي مشترك به لحاظ لفظي در رساله الوان‌الصور با دو رساله ايراني گلزار صفا صيرفي و قانون‌الصور صادقي بيك افشار چه تفاوت هايي دارد؟ ساير فنون كتاب‌آرايي مورد بررسي در الوان‌الصور كدامند و چه تفاوت هايي با موارد مشابه در دو رساله ايراني گلزار صفا صيرفي و قانون‌الصور صادقي بيك افشار دارند؟ اين پژوهش به لحاظ هدف كاربردي و به لحاظ چيستي، كيفي بوده و به صورت توصيفي- تحليلي و با تطبيق متن رساله الوان‌الصور با متن دو رساله ايراني اخيرالذكر انجام مي پذيرد. مطابق با نتايج پژوهش، فنون مهم در رساله الوان‌الصور شامل رنگ سازي، ابري¬سازي، حل نقره و طلا و مهره¬كشي طلا، دفع نمودن هوا از حاشيه تصوير، افشان نمودن و ورق پوش كردن بر وصلي، تهيه چربه و دو پوست كردن كاغذ تصوير، صاف و جلا نمودن طلق جهت كپي برداري از تصوير، ساخت قلم مو و جلدسازي و مصورسازي عناصر طبيعت مي باشد. در مباحث رنگ سازي به ويژه در رنگ هاي اصلي،در رساله الوان‌الصور بيشتر از دو رساله ايراني فوق¬الذكر به موضوع مدت زمان پرداخته شده است. همچنين مؤلف رساله الوان‌الصور به دليل اشراف بر اوزان و سنجه¬هاي زمان خود، از اوزاني دقيق براي تركيب رنگ هاي مختلف استفاده نموده است. توضيحات مفصل و مبسوط الوان‌الصور در خصوص برخي رنگ ها و فنون نيز بسيار حائز اهميت است مانند دستور تهيه سفيده يا روش حل نمودن طلا و نقره و يا دستور تهيه قلم مو كه تمامي مراحل تهيه آنها با شرحي مفصل و دقيق نبست به دو رساله ديگر ارائه شده است.

قليچ خاني، حميدرضا

1403

125ص.: جدول