4416

پژوهش هنر

ديوار‌‌نگاري همواره به‌عنوان يك هنر اجتماعي داراي طيف مخاطبان گسترده‌اي است و مخاطبان به‌ صورت مستقيم با اين هنر مواجهه دارند..بنابراين اين هنر مي‌تواند رسانه مناسبي جهت انتقال پيام‌هاي مختلفِ اجتماعي ، سياسي ، مذهبي و غيره باشد.حتي گاهي صرفاً به‌عنوان تزئين در محيط‌هاي مختلف از آن استفاده مي‌شود.ديوارنگاري همواره همگام با تحولات اجتماعي بوده و تغييراتي در مضامين آن ايجادشده است.با توجه به اين‌كه هر انقلابي مي‌تواند تحولي اجتماعي در يك جامعه باشد و نيازمند ابزار رسانه‌اي مناسب جهت ارائه آرمان‌ها و عقايد خود است ، ديوارنگاري و ديوارنويسي همواره يكي از همين ابزارها بوده است.در انقلاب سال 1357 ايران مي‌توانيم نمونه‌هايي از اين هنر را مشاهده كنيم كه نقش به سزايي در انتقال پيام‌هاي انقلابي قبل از وقوع انقلاب تا بعدازآن داشته است.با آغاز جنگ تحميلي نقاشي ديواري تا سال‌هاي اخير در خدمت مضامين جنگ و دفاع مقدس بود. در اين دوران كميت آثار ديواري بسيار بالا بوده اما به دليل شتاب‌زدگي و همچنين ثابت نبودن وضعيت اجتماعي و نبود مديريت ، توجه زيادي به كيفيت آثار نشد. موضوعات بيشتر به سمت تصاوير شهدا و استفاده از نمادهاي ملي و مذهبي رفت كه كاملاً برگرفته از خواست جامعه بود.در طي اين سال‌ها ديوارنگاري به دست نقاشان تجربي كه صرفاً به اجراي طرح‌ها مي‌پرداختند انجام مي‌شد كه اكثر آن‌ها تحصيلات آكادميك در اين حوزه نداشتند و طرح‌هاي اجرايي ساده و گاها به‌دوراز اصول زيبايي شناسانه و هنري بود. در دوران سازندگي كه فرصتي براي بازسازي تخريبات جنگي و ايجاد نشاط در روحيه اجتماعي بود، آثار ديواري جنبه تزئيني‌تر به خود گرفت و صرفاً جهت زيباسازي منظر شهري به كار گرفته شد. محدود كردن اين هنر به هنري صرفاً تزئيني به‌خصوص در شهر تهران آن را از هدف اصلي دور كرده و نه‌تنها باعث آرام‌سازي فضاي شهري نشده بلكه تأثير زيادي در شلوغي و ناخوانايي منظر شهري داشت. پس از تشكيل شوراي تخصصي هنر شهري و تمركز بر برنامه‌ريزي و ساماندهي ديوارنگاري‌ها تا حدودي توجه به كيفيت آثار بيشتر شد و همچنين موضوعات را از احاطه سازمان‌ها و نهادهاي خاص خارج كرده و با ورود هنرمندان و صاحب‌نظران متخصص به اين حوزه اعمال سليقه شخصي تا حدي كنار زده شد. يكي از مؤثرترين عوامل در خوانايي آثار در منظر شهري توجه به مكان‌يابي مناسب و همچنين هماهنگي با فضاي اجراي آثار است كه كنترل اين مسئله نياز به برنامه‌ريزي‌هاي سازماندهي‌شده‌اي دارد كه تا حدودي توسط سازمان زيباسازي شهرداري تهران انجام‌شده اما نياز به توجه بيشتر دارد. امروزه مضامين اجرايي ديوارنگاره‌ها نسبت به دوران جنگ تا اوايل دهه 80 سير تحولي داشته و تنوع بيشتري پيداكرده است كه صرفاً از تزئيني بودن فاصله گرفته و خاصيت بيان گري بيشتري پيداكرده‌اند، هنرمندان قدرت انتخاب بيشتري دارند و بهتر مي‌توانند از ايده‌ها و نوآوري‌هاي خود در ارتقاء كيفي آثار بهره ببرند. نگاه تخصصي به اين هنر و توجه ويژه به استفاده از مباني هنرهاي تجسمي در كادربندي‌ها و چينش طرح‌هاي ديوارنگاري توانسته جايگاه قابل قبولي را براي اين آثار شكل دهد.در اين رساله تلاش شده است تا چگونگي حضور ديوارنگاري در تحولات اجتماعي نيم‌قرن اخير ايران به‌خصوص در شهر تهران بررسي شود و ميزان تأثيرگذاري و تأثيرپذيري اين هنر را نشان دهد.

زنگي، بهنام

1401

120ص.: مصور(رنگي)، نمودار(بخشي رنگي)

The impact of social changes on the change of mural painting themes in Iran from 1357 to 1400, a case study of the city of Tehran

Mural painting , urban art , social developments , social art

كارشناسي ارشد

دانشكده هنر