4362

پژوهش هنر

اين پايان‌نامه به بررسي تطبيقي نقش ديو در نگارگري ايران و ژاپن مي‌پردازد و تلاش مي‌كند تا با بهره‌گيري ازنظري‌ات جوزف كمبل و ميرچا الياده، مفاهيم اسطوره‌اي و ساختاري اين موجودات در هر دو فرهنگ را تحليل كند. ديوها به‌عنوان موجوداتي اهريمني و شرور در اسطوره‌هاي ايراني و ژاپني حضور دارند؛ بااين‌حال، ساختارهاي فرهنگي و معنايي آن‌ها تفاوت‌ها و شباهت‌هايي را به نمايش مي‌گذارند كه به كمك نظريات اسطوره‌شناسانه آشكارشده است. بر اساس نظريه جوزف كمبل درزمينه‌ي اسطوره‌ها و نقش قهرمانان، ديوها به‌عنوان نمادهاي جهاني نيروهاي منفي در چرخه‌هاي قهرماني و اسطوره‌اي نقش مهمي ايفا مي‌كنند. كمبل در اثر معروف خود، «قهرمان هزارچهره»، تأكيد مي‌كند كه اسطوره‌هاي سراسر جهان با الگوهاي مشابهي درباره تقابل خير و شر ساخته‌شده‌اند. در نگارگري ايراني، ديوها به‌عنوان تجسم نيروهاي اهريمني و مخالف با اهورامزدا، قهرمانان حماسي را به چالش مي‌كشند؛ درحالي‌كه در هنر ژاپن، ديوها علاوه بر نقش منفي خود، گاهي ويژگي‌هاي دوگانه دارند و حتي به موجودات محافظ تبديل مي‌شوند. از اين منظر، ديوهاي ايراني و ژاپني در چارچوب «سفر قهرمان» كمبل قرار مي‌گيرند كه در آن قهرمان بايد بر نيروهاي شر و هرج‌ومرج غلبه كند. نظريات ميرچا الياده، به‌ويژه درزمينه‌ي اسطوره‌ها و آئين‌ها، به تحليل عميق‌تر مفاهيم آييني و ديني اين موجودات كمك مي‌كند. الياده معتقد است كه اسطوره‌ها به‌نوعي «بازگشت به زمان آغازين» هستند و نيروهاي شر و اهريمني در اين اسطوره‌ها نماينده دوره‌اي از هرج‌ومرج و آشفتگي كيهاني‌اند. در نگارگري ايراني، ديوها نمادي از آشفتگي و شرارت مطلق هستند كه در تقابل با جهان منظم و مقدس اهورايي قرار دارند؛ درحالي‌كه در فرهنگ ژاپني، ديو‌ها به‌عنوان موجوداتي آييني نيز شناخته مي‌شوند و در برخي موارد حتي در جشن‌ها و آيين‌ها به كار گرفته مي‌شوند. اين نقش‌هاي دوگانه و انعطاف‌پذير ديو‌ها در ژاپن با ديدگاه الياده درباره نقش آئين‌ها در بازآفريني نظم كيهاني و اجتماعي مطابقت دارد. در اين پايان‌نامه، با استفاده از روش‌ تحقيق و چهارچوب نظري ساختارگرايي و اسطوره‌شناسي كمبل و الياده، نقش ديو در فرهنگ و هنر ايران و ژاپن از منظرهاي مختلف مورد بررسي قرار مي‌گيرد تا تطابق‌ها و تفاوت‌هاي موجود روشن شود. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در عين وجود شباهت‌هاي ظاهري در نگاره‌هاي ديوها، تفاوت‌هاي فرهنگي و آييني ميان اين دو فرهنگ باعث ايجاد تفاوت‌هايي در بازنمايي هنري و اسطوره‌اي اين موجودات شده است. درحالي‌كه ديوها در نگارگري ايران و ژاپن عمدتاً به‌عنوان نمادهاي شر نمايش داده مي‌شوند، اما در هر دو فرهنگ پيشينه‌اي خداگونه و گاه مفهوم پيچيده‌تري دارند.

آروند، پريسا

1403

187ص: مصور (رنگي)، جدول

Iranian painting Japanese , painting , Mircea Eliade , Joseph Campbell , Myth , Div , Oni

كارشناسي ارشد

هنر