36

ادبيات نمايشي

تحليل تماتيك رابطه ي استاد و شاگردي در نمايشنامه هاي «تعليم ريتا» اثر ويلي راسل، «اولئانا» اثر ديويد ممت، «درس» اثر اوژن يونسكو و «ديكته» اثر غلامحسين ساعدي بر اساس نظريه ي استاد نادان ژاك رانسير

ديدگاه زيباشناسانه‌ي ژاك رانسير فيلسوف فرانسوي، بسيار مناسبِ پرداختن به متون ادبي، آثار هنري و به ويژه ادبيات نمايشي است. وي با تبيين رژيم هاي سه گانه ي هنر شامل «رژيم اخلاقي افلاطوني»، «رژيم بازنمايانه ي ارسطويي» و «رژيم زيباشناختي مدرن»؛ سه شكل تاريخيِ مواجهه و تعامل با «محسوسات» را صورت بندي و ارائه كرده است كه امور مربوط به شنيدن، ديدن و انديشيدن را در برمي‌گيرند. رانسير، رژيم سوم يا انقلاب زيباشناختي را به واسطه ي ايجاد امكان بيشتر براي شنيدني ها، ديدني ها و انديشيدني ها، بر دو نمونه ي قبلي برتري مي دهد زيرا افلاطون و ارسطو، حقيقتِ متافيزيكي شان را ملاكِ اهميت دادن به هنر و سياست مي دانند اما انقلاب زيباشناختي دوره ي مدرن از طريق پس زدن مرزبندي ها، محسوسات انساني را بدون واسطه مي پذيرد. «هنر» و «سياست» به عنوان سنگرهاي مقاومت در برابر حصاركشي و توزيع بنديِ ناظر بر محسوسات، اهميت فراواني در تفكر رانسير دارند و بررسي متون ادبي، آثار هنري و حتي پديده¬هاي روزمره از منظر رانسير كمك شاياني به فهم مناسبات درون‌متني و رسانه اي آن‌ها مي كند. ارائه ي خوانشي تازه از چهار نمايشنامه ي «تعليم ريتا» اثر ويلي راسل، «اولئانا» اثر ديويد ممت، «درس» اثر اوژن يونسكو و «ديكته» اثر غلامحسين ساعدي از طريق تحليلِ «تم» مشتركِ رابطه ي «استاد و شاگرد» موجود در آن ها بر اساس ديدگاه زيباشناختي رانسير، مسئله¬ي اصلي اين پژوهش است. اين نمايشنامه¬ها همگي به امر آموزش و روابط استاد و شاگردي در جهان-متن خود مي پردازند. چگونگيِ اين خوانش، پرسش اصلي پژوهش است. در كنار مفاهيم رانسير، از رويكردهاي كمكي مانند تحليل تماتيك، زيباشناسي، نظريه ي انتقادي، واسازي، سنخ شناسي دانشگاه، فمينيسم و گفتمان هاي لاكان كه در شكل دهي به نظريه و يا پرداختن به ويژگي هاي آثار برگزيده اهميت و نقش دارند استفاده شده و به ويژه كتاب «استاد نادان» از رانسير را به‌عنوان نقطه مشترك نظريه با داده ها در نظر گرفته ايم زيرا اين كتاب به¬سبب پرداختن به وضعيت محسوسات در مكان آموزشي و مناسبات استاد و شاگرد، مانيفست رانسير در «امر آموزش» محسوب مي شود. مجموعه ي مفاهيم و رويكردهاي خاص نظري، زير نظر رانسير و براي پرداختن به ابعاد و ويژگي هاي نمايشنامه ها انتخاب و به كار گرفته شده اند. اين پژوهش به چگونگي خوانش تازه از متون و بررسي تشابه-تمايز تماتيك رابطه ي «استاد و شاگرد» در آن‌ها بر اساس ديدگاه رانسير مي پردازد و در اين راستا پيگيرِ نحوه¬ي جايگيري و چيدمان امور محسوس از يك سو و آسيب شناسي مناسبات آموزشي در هر اثر از سوي ديگر خواهد بود. نتيجه ي پژوهش نشان داد كه نوع رابطه ي استاد و شاگردي در هريك از اين نمايشنامه ها، ناشي از نوع رژيم هنريِ غالب در هر اثر و گفتمان مسلط بر مناسبات استاد و شاگردي خاص آن ها است.

نمايشنامه «سيروان»

نصرتي، رفيق

باقري، فارس

1398

226 ص.

1/1/1900 12:00:00 AM

Ranciere , aesthetic , the ignorant master , Thematic analysis , Lacan , Olleana , Educating Rita , The Lesson , artistic regimes

كارشناسي ارشد

هنر