3309

ادبيات نمايشي

رساله اي كه پيش رو داريد با عنوان «تحليل درون مايه و موضوع نمايش نامه هاي جليل محمدقلي زاده از منظر تحليل گفتمان ناسيوناليستي» با تكيه بر رويكرد تحليل درون مايه و نظريه ي تحليل گفتمان، درصدد واكاوي تغييرات اجتماعي رخ داده در جامعه ي مسلمانان جنوب قفقاز و بازتاب چگونگي آن ها در آثار متفكران آن ناحيه به ويژه جليل محمدقلي زاده است. قرن‌هاي نوزده و بيست ميلادي، براي مردم اين سامان و جامعه¬شان دوران سرنوشت سازي بود. با استيلاي روس ها بر منطقه و راه يابي برخي جوانب فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي به سطوح زندگي مردم، اوضاع اجتماعي دچار تغيير و تحول شد. به عبارت ديگر، جامعه¬ي مسلمانان جنوب قفقاز، تحت تأثير عامل خارجي (روسيه ي تزاري) و حضور آنان در منطقه، به‌تدريج دگرگوني فرهنگي، اجتماعي، سياسي و بعضاً اقتصادي را تجربه مي كرد؛ علاوه بر اين امر، كنش روشن فكران بومي كه خود تربيت¬يافته¬ي نظام نوين روسي بودند، روند تغييرات اجتماعي را سرعت مي بخشيد. مجموع اين عوامل به توليد گفتمان ختم شد. گفتماني از جنس مدرنيته و چگونگي دست يابي به آن و در نهايت به مرحله ي گفتمان ناسيوناليستي رسيد. حال در اين ميان، جليل محمدقلي زاده (1866- 1932م) به عنوان يكي از كارگزاران اجتماعي با خلق آثار ادبي و انتقادي متعدد، نقشي فعال ايفا مي كرد. وي با استفاده از ادبيات داستاني، نمايش نامه و مطبوعات (روزنامه ي ملانصرالدين) به توصيف حيات و اوضاع جامعه ي پيرامون خود مي پرداخت و سعي مي¬كرد تمام آن¬چه را كه در حال وقوع است، در آثارش به تصوير بكشد. اما نبايد از نظر دور داشت كه وي تنها روايت كننده ي اين تحولات نبود، بلكه خود در فرآيند تجددگرايي و حركتِ جامعه به سوي تغييرات و نيز توليد گفتمان هاي مختلف، يك كنشگر محسوب مي¬شد و تلاش مي كرد تا با زباني ساده، طنزگونه و انتقادي قدم در راه اين تحول اجتماعي بگذارد. هدف از اين پژوهش ارائه ي تحليل گفتمان ناسيوناليستي از آثار نمايشي محمدقلي¬زاده و چگونگي استفاده ي او از مضامين ناسيوناليستي در آثارش است، و در نهايت پاسخ به اين سؤال كه چرا جليل محمدقلي زاده در آثار نمايشي خود از مضامين ناسيوناليستي استفاده مي كرد؟ روش تحقيق و پژوهش از نوع توصيفي- تحليلي و گردآوري اطلاعات به شيوه ي كتابخانه اي مبتني بر مطالعات نظري و استفاده از منابع مكتوب، تصويري و گزارش است. نتيجه پژوهش آنكه جليل محمدقلي‌زاده كه از همان ابتداي شروع فعاليت حرفه‌ايش در سال 1889 هميشه دغدغه‌ي مسائل اجتماعي را داشت، پس از انقلاب 1917 اين دغدغه‌ها در قالب تفكر هويت‌ساز براي منطقه‌ي آذربايجان تغيير ماهيت داد، و اين نويسنده دست به غيريت‌سازي با سه هويت ايراني، عثماني و روسي زد. بنابراين، با ارائه ي نمايي كلي از آنچه گذشت و با تحليل درون مايه هاي آثار نمايشي جليل محمدقلي زاده و نيز نقش وي در پيدايش برخي از ابعاد تغييرات، ابعاد و چگونگي تغييرات اجتماعي شكل گرفته در جامعه ي مسلمانان جنوب قفقاز مورد واكاوي قرار مي گيرد.

معافي غفاري، فرزاد

1400

153ص.: مصور ( رنگي)

Theoretical title: The analysis of the themes and subjects of Jalil Mohammadgholi Zadehʹs plays from the perspective of nationalist discourse analysis

Social Change , Jalil Mohammad Gholizadeh , Social Agent , Humor , Social Criticism , Social Criticism , Mollansereddin Magazine

كارشناسي ارشد

هنر