323

مهندسي معماري اسلامي

در جهان پيوندي بين زيبايي و علم بشر وجود دارد كه يكي از نمودهاي آن در دو مقوله ي سازه و معماري ظاهر مي شود. اما به ندرت پيش مي آيد در شناخت و تحليل يك اثر معماري، سازۀ آن نيز نقد شود. براي اين كار بايستي طراحي سازه را در زيرمجموعۀ طراحي معماري و به عنوان هنري در تعامل با علم ديد. بزرگترين بخش هنر طراحي سازه مواجهه با فرم مناسب است. اين مواجه در معماري سنتي بيشتر نمود پيدا ميكند. در ميان سازه هاي سنتي، گنبد جايگاه مهمي دارد چراكه فرم آن كارايي بالايي در پوشش فضا را داشته و اوج خلاقيت معمار در طراحي ساختمان است. معمار سنتي براي خلق ظاهر دروني و بيروني متفاوت در پوشش بنا و يا پوشاندن برخي فضاها با ابعادي بزرگ، فرم گنبدي با دوپوستۀ پيوسته و باريكهتاق را براي سازه در نظر گرفته است. شوربختانه ديدگاه هاي كلي و متفاوتي نسبت به رفتار سازه اي باريكه ها و دو پوستگي گنبد وجود دارد. بنابراين بايد ديد رابطه سازه و فرم در گنبدهاي نار دو پوستۀ پيوستۀ تركين، چگونه است؟ پاسخ به اين پرسش در پژوهشي است كه تعامل اين دو وجه معماري را در شكل گيري اين گنبدها بررسي كند. بدون شك ساختارهاي قوسي شكل يا تاق ها از جهت تنوع طرح مهمترين نوع سازه در معماري سنتي ايران بوده است .بيشتر اين طرح ها از تركيب هندسيِ متفاوت تاق باريكه با يكديگر و قرارگيري تاق ها ميان آنها پديد مي آيند . ديدگاه هاي متفاوتي در زمينه ي تفكيك انواع اين تاق هاي تركيبي وجود دارد .در بسياري از پژوهش ها، صرفأ شكل تاق ها بررسي شده و گاه دلايل متناقضي از عملكرد باريكهها بيان شده است .پذيرفتن يا رد يافتههاي گذشته، پژوهشي تازه ميطلبد تا روشن شود به چه دلايلي در تاقها از باريكه استفاده ميشده است .به كمك مستندات كتابخانهاي و برداشت هاي ميداني و با هدف رفع شبهه ي عملكرد باريكه در پوششهاي قوسي شكل، تاقهاي تركيبي ملاك كار قرار ميگيرند .در اين ميان، هندسه ي نظري سه گونۀ تاق تركين، كاربندي و رسمي بندي به دليل شباهت در تقارن مركزي اشكال آنها و تفاوت در شكل مسطحه ي (پلان معكوس ) باريكه هاي آنها، اولويت در بررسي و مقايسه دارند .جهت تشخيص تأثير باريكه در حالات مختلف، روش قياس هندسي به كمك ترسيم ها انجام مي گيرد؛ سپس تحليل بر اساس مفاهيم اوليه ي ايستايي فرم ها در فضا و رفتار سازهاي پوسته ها صورت مي گيرد .با اين كار شرايط خودباربري باريكه جهت اجرا و لزوم استفاده از آن جهت استواري سازهاي مشخص مي شود . در نتيجه به اين يقين خواهيم رسيد كه علت شاخص استفاده از باريكه ها در تاق تركين به عنوان عناصر راهنماي اجرا، در كاربندي به عنوان اندام اصلي سازه و در رسمي بندي به عنوان اَشكال صرفاً تزييني است.

معماريان، غلامحسين

1393

218 ص.: نقشه، مصور

1/1/1900 12:00:00 AM

كارشناسي ارشد

معماري