314

سينما

زيبايي‌شناسي گونه‌ي سينمايي«مستند انعكاسي»

امروزه به واسطه‌ي به‌وجود آمدن و انتشار تعابير متعدد از واقعيت، ساختن فيلم مستند و نقد آن عميقاً درهم‌ تنيده شده‌اند. به علاوه، با توجه به اين‌كه فيلم‌هاي مستند اغلب در حاشيه‌ي توليدات داستاني جريان اصلي و تحليل‌گران آن ظاهر مي‌شوند، راه‌كارهاي مستند‌سازي به نسبت از نظريه و ساخت‌بندي‌هاي رسانه و جامعه، مطلع و خودآگاه شده‌اند. مستندسازان اغلب به صورت توأمان هم نظريه‌پرداز و منتقد هستند و آثارشان انعكاس دهنده‌ي باورها و عقايد آن‌هاست. در دهه‌هاي اخير فيلم‌هاي مستندي وجود دارند كه با به‌كارگيري برخي از روش‌هاي سينماي داستاني و با زير‌ سوال‌ بردن حقيقت موجود در فيلم صداقت اثر را دچار تزلزل مي‌كنند. اين‌ گونه از مستندها براي اولين بار در سال 1999 در گونه‌شناسي‌ كه توسط بيل نيكولز ارائه شد با عنوان مستند انعكاسي شناخته شده‌اند. در اين پژوهش سعي بر اين بوده است به معرفي مستند انعكاسي پرداخته شود و سير تحول آن مورد بررسي قرار گيرد. نگارنده در پژوهش حاضر از عقايد و آراء بيل نيكولز وام گرفته و با استفاده از روش توصيفي- تحليلي و با مطالعه در متون و منابع فارسي و لاتين موجود به تأمل در باب زيبايي‌شناسي مستند انعكاسي پرداخته و به‌ طور خلاصه اين‌ گونه نتيجه‌گيري كرده است: با توجه به اين‌كه هيچ مستندي نمي‌تواند ادعا كند كه به ثبت حقيقت مي‌پردازد، بنابراين مستند بودن فيلم مستند دچار ترديد مي‌باشد. اگر مخاطب فيلم مستند با توجه به اين موضوع به تماشاي فيلم بنشيند ديگر هرآن‌چه روي پرده ديده مي‌شود را حقيقت ماجرا نپنداشته و مي‌داند كه اين فيلم تنها بخشي از حقيقت را براي مخاطب بازگو كرده است. بنابراين اين موضوع باعث مي‌شود از اثر فاصله گرفته و فيلم را تنها به عنوان فيلم و نه بازنمايي صريح واقعيت تماشا كند. با چنين رويكردي مي‌توان چنين ادعا كرد كه همه‌ي مستندهاـ در صورتي كه تماشاگران‌شان با آگاهي از اين موضوع كه مستند بازگو كننده‌ي امر واقع نيست به تماشاي آن بنشيند- مي‌توانند به نوعي انعكاسي باشند. البته با توجه به اين‌كه هنوز بسياري از مخاطبان، مستند را به عنوان حقيقت محض مي‌پندارند اين نظر در حد يك ادعا باقي است.

مستند« خواهرم محدثه »

روحاني، علي

1393

101 ص.

1/1/1900 12:00:00 AM

Aesthetics of “reflexive documentary”

“Mohaddeseh, my sister” documentary

كارشناسي ارشد

هنر