300

صنايع دستي گرايش پژوهشي هنرهاي سنتي

احياي سفالگري از مهم ترين تحولات هنر و تمدن در قرون اوليه ِاسلامي در ايران مي باشد. با ظهور اسلام روحي تازه در كالبد هنر سفالگري دميده شد. چرا كه پس از قرنها فراموشي سفالينه ها و تزئينات آن، جايگاه خود را بدست آورد. آثار سفالين به جاي مانده از نيشابور در سده هاي سوم و چهارم هجري حائز اهميت فراواني نزد محققين هنر مي باشد. مي توان اين دوره درخشان را حلقه ي رابط بين دو دوره از شكوفاترين برهه هاي تاريخي ايران (هنر ساساني و هنر پس از اسلام) محسوب نمود. نگارنده در اين پژوهش با رويكردي تحليلي به بررسي رابطه ي كتيبه هاي نگاشته شده بر ظروف سفالين نيشابور با مفاهيم اخلاقي و ديني ابتداي اسلام و نيز تاثيرپذيري هنرمند سفالگر از اديان و سنن باستاني قبل از اسلام پرداخته است. كوشش هنرمند براي تطبيق و آميزش مفاهيم اساطيري هنر ايران با الگوها و مضامين اسلامي و يا تمايلات شيعي هنرمندان و سفارش دهندگان در اين آثار مشهود است. كتيبه ها به انواع خطوط عربي و ايراني با دست يا كليشه بر بدنه ي داخلي ظروف اعم از كاسه و قدحها و بشقابهاي بزرگ نوشته شده اند. بالغ بر140 كتيبه از سفالينه هاي نيشابوراز سوي نگارنده مورد بررسي تحللي قرار گرفته كه متون همگي شامل احاديثي از پيامبر اسلام، جملات قصار از امام علي(ع)، سخنان اخلاقي تني چند از بزرگان عرب و ضرب المثلهاي رايج در بين اعراب مي باشد. با توجه به تحولات آن روزگار ايران، از قبيل شكوفايي علمي و فرهنگي و ظهورنوابغي چون ابن سينا، فردوسي، رودكي، فارابي، و نيز موج ترجمه كتب از زبانهاي يوناني و سانسكريت و عربي به فارسي و بالعكس، تعاملات و رواج تجاري و فرهنگي با بلاد عرب، نگارنده سعي نموده مفاهيم اخلاقي و مصداقهاي ديني به كار رفته در كتيبه هاي نيشابور را از منظر كتاب آسماني قرآن و اصول فقه اسلامي مورد مطالعه قرار دهد و آنگاه با استفاده از منابع مكتوب به جاي مانده از دوره هاي اوليه اسلامي در ايران نظير شاهنامه و فتوت نامه ها و كتب مذهبي ساسانيان، از ارتباط قوي فرهنگي هنرمند با دوران پيش از اسلام رمزگشايي نمايد. مفاهيم به كار رفته در كتيبه هاي نيشابور همگي تاكيد بر اخلاق متعالي، اعتقاد به خدا، شكرگزاري، جوانمردي، وفاي به عهد، شرم و حيا، عفت، بخشش، و درنهايت دعوت به انسانيت و گسترش فضايل اخلاقي دارند. مباني اخلاقي فوق در اديان ايران باستان و در دين اسلام از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده اند.

هوشيار، مهران

عطار زاده، عبدالكريم

1391

116 ص.: مصور، جدول

1/1/1900 12:00:00 AM

pottery , the earthenwares inscription of Nishapur , moral concepts

716

كارشناسي ارشد

715

هنر