2296

پژوهش هنر

زيبايي و تشخيص زيبايي و رفتن به سوي آن ريشه در روح ما دارد. روح در اين دنيا بدون دريافت زيبايي آرام نمي گيرد و دوام نمي‌آورد. اگر اين روح پايين‌نگر باشد زيبايي چون چنگالي است كه او را در همين جا نگه داشته و اگر بالانگر باشد چون روزنه‌اي است كه براي عبور به زيبايي معقول و سپس به پيشگاه ربوبي نائل مي‌شود (تفسير الهيون از زيبايي). انسان به ارتباط با زيبايي محتاج است. بدون زيبايي روح در تاريكي و خشونت ماده فرسوده مي‌شود. زيبايي پلۀ اول است و از ديدگاه علامه جعفري، زيبايي نمود يا پرده‌اي نگارين و شفاف است كه روي كمال كشيده شده و طريقي است براي دريافت كمال. [انسان] در اين اثر زيباي خلقت در عين اينكه حس‌زيبايي‌جويي‌اش سيراب مي‌شود به دريافت كمال نيز نايل مي‌آيد. اثر هنري نيز در حيات معقول، انسان‌ها را از اسارت و بردگي جبر و جبرنما نجات مي‌دهد و آن را براي شركت در آهنگ هستي آماده مي‌كند. هنرمند احساس خود را با نمود هنري به منصۀ ظهور مي‌گذارد و حيات بي‌كرانه را كه از امواج خروشان اثرش نشئت گرفته و در چشمانش مي‌درخشد در مقابل ديدگان تماشاگر قرار مي‌دهد. او مي‌تواند شكوه و عظمت و جلال هستي را بر قلب بيننده بنشاند؛ زيرا ممكن است به چشمان يك انسان آن من را نشان دهد كه به تنهايي جان جهان است. از ديدگاه علامه، هنري كه انسان براي همنوعانش مي‌آفريند، هنري است كه به سود جامعه و در نهايت آزاديِ عقيده و بيان، مفيد و مطلوب است. اين هنر هيچ حد و مرزي ندارد و مي‌تواند در سايۀ حيات معقول زيبايي را در هنر، كه نتيجۀ عشق آدمي بر درك و شهود به طبيعت است و حتي زيبايي‌هايي كه در ظاهر زيبا نيستند و در باطن زيبا هستند، درك كند. در واقع به فهم زيبايي واقعي در حيات معقول مي‌رسد و مفيد و معقول را كه برخواسته از نبوغ هنري از مغز بي‌آلايش و داراي واقعيات منطقي گذشته است، مي‌آفريند. و اينجاست كه هنر براي هنر معنا مي‌يابد، و آثار زيبايي مي‌آفريند كه هيچ‌گاه كهنه نمي‌شود و دل‌ها را شيفتۀ خود مي‌كند. لذا نگاه علامه جعفري در مقام انديشمندي بزرگ، در دوران معاصر، اهميتي فراوان داشته و مطالعۀ ديدگاه او امري ضروري است. اما متأسفانه به ديدگاه‌هاي ايشان توجهي كافي و وافي نشده است. از اين جهت پژوهش حاضر در پي آن است تا موسيقي را بر مبناي محورهاي ياد شده در انديشۀ ايشان قرار دهد. هدف اصلي از اين پژوهش مطالعه و تحليل در باب چيستي و كاركرد موسيقي و واكاوي آن از ديدگاه‌هاي گوناگون است. اين پژوهش وجوه جديد و مغفول ماهيت موسيقي را از ديدگاه علامه جعفري بررسي كرده و تعريفي متقن از آن ارائه داده است. اين مطالعه به ارتباط موسيقي با حيات معقول، موسيقي از ديدگاه علم‌النفس، تعريف موسيقي و ماهيت آن، تأثير فلسفه بر موسيقي، موسيقي عرفاني، موسيقي اصيل ايراني و همچنين معرفي اجمالي انواع و اشكال موسيقي و معاني اصطلاحاتي همچون مقام، دستگاه، گوشه، سمفوني و ... مي‌پردازد و مقايسه‌اي روش‌شناختي از ماهيت موسيقي با بعضي از انواع هنر مثل نقاشي به دست مي‌دهد. حتي موسيقي ماورايي و تأثير آن را در جوامع و ملل، در طول تاريخ، بررسي مي‌كند. در نتيجه شخصيت انساني را كه در پرتوِ حيات معقول ساخته مي‌شود وارد هدف اعلاي زندگي مي‌كند؛ اين هدف اعلا حضور در آهنگ كلي هستي و منوط به كمال برين است. و در نهايت تعريفي از ماهيت موسيقي اصيل ايراني و كاركرد آن ارائه مي‌دهد

1402

126ص.

Analysis of the nature of music from the point of view of Allameh Mohammad Taqi Jafari

Reasonable life , philosophy of music , the nature of music , mystical music , traditional music , the relationship of psychology with music

كارشناسي ارشد

هنر