2247

پژوهش هنر

انسان همواره در جهت رفع نياز خود دست به آفرينش ميزند، كه سفال يكي از همين دست آفريده ها است. اين هنر نيز مانند ساير هنرها در طول تاريخ اوج و فرودهايي داشته و تغييرات در نحوه ي ساخت و تزئين آن قابل بررسي است. نقوشي كه بر روي سفالينه هاي ابتدايي مشاهده ميكنيم همگي شامل نوعي تجريد از عوامل طبيعت هستند. به نوعي اين ظروف سفالين بومي بودند كه انسان افكار و باورهاي خود را بر آن نقش ميكرد. تا قبل از ورود اسلام سفال نسبت به ظروف فلزي از اهميت كمتري برخوردار بود ؛ به اينگونه كه بخش زيادي از ظروف غذا سفالين و نقوش روي آن ها شامل تجريدگرايي بوده است اما نزد طبقات بالاي جامعه از ارزش كمتري برخوردار بوده است و اين نقطه مقابل جايگاه سفالينه ها در دوره ي اسلامي است. يكي از تحولات عظيم اين هنر با ورود اسلام همراه بود. در اين زمان به جهت محدوديت هايي كه در استفاده از ظروف سيمين و زرين وجود داشت، استفاده از سفالينه ها گسترش پيدا كرد. اهميت اين موضوع به ميزاني بود كه موجب تحولات و پيشرفتهاي بسياري در تكنيك ساخت و تزئينات سفالينه ها شد؛ همچنين شاهد حضور مضامين و نقوشي هستيم كه قبلاً بر روي ظروف فلزي شاهد بوديم. دو دوره ساماني و سلجوقي از ادواري بودند كه استفاده از ظروف سفالين به اوج خود رسيد و شامل تزئينات ويژه اي بود. سامانيان اولين حكومت مستقل بعد از ورود اسلام در ايران بودند؛ آنها علاقه ي شديدي به حفظ هويت و فرهنگ ملي خود داشتند و نقش بسزايي در راستاي حفظ زبان و فرهنگ ايراني ايفا كردند. دوره سلجوقي از نظر گستره ي حكومت و تمركز قدرت به عنوان اولين حكومت منسجم ايراني اهميت بسزايي دارد. اين پژوهش به صورت كيفي با رويكردي توصيفي تحليلي انجام شده است و سعي دارد با بررسي و تحليل نقوش روايي سفالينه هاي اين دو دوره بر اساس رويكرد بازتاب، ميزان تاثير پذيري آن ها را از بستر جامعه خود، بررسي كند. نتايج به دست آمده مجموعه اي از عوامل اجتماعي مانند: دين، سياست، حكومت، جغرافيا، فرهنگ، ادبيات و سطوره است. اما از مهم ترين آن ها سياست تسامح سامانيان، در نتيجه هم زيستي اديان مختلف دركنار هم؛ و نقش حاكمان سلجوقي در مقام يك حامي از هنر هنرمندان بود.

خانكه، مهدي

1400

ض، 119ص.: مصور (بخشي رنگي)، جدول

An Analytical Comparison of Narrative Images in Samanid and Seljuk Pottery

Narrative patterns , The Samanid , The Seljuk , Reflective approach

كارشناسي ارشد

هنر