2234

پژوهش هنر

جهان بيني شيخ اشراق، برجسته‌ترين نوع نگرش به جهان هستي در عالم عرفان اسلامي‌ست كه بر دو مفهوم نور و ظلمت استوار گشته است و دربرگيرنده‌ي اصول و مفاهيمي بر پايه‌ي نور و سلسله مراتب نوري‌ست كه بنيان حكمت اشراقي را تشكيل مي‌دهد. سهروردي در تبيينِ مفاهيم نوري، عوالم چهارگانه و اصول مكتب اشراقي‌اش، از علم حضوري و دركي شهودي بهره برده است و باب ورود بر درك مفاهيم حكمت اشراقي را از طريق علم حضوري و دركي شهودي ميسّر مي‌داند. وي نورالأنوار را در بالاترين مرتبه‌ي نوري و ديگر انوار را از تجلّي و نورافشاني ذات نورالأنوار و خلقت عالم هستي را به سبب اشراق نورالأنوار مي‌داند و بدين ترتيب نظام نوري و مراتب خلقت هستي بر اساس نور و خلق عوالم چهارگانه، بالأخص عالم مثال كه عالمي ميان عالم انوار و اجسام و جايگاه موجودات ومفاهيمي‌ست كه نه نور هستند و نه جسم، بنيان كرده است. در كنار مفاهيم اصلي و بنيادينِ حكمت سهروردي، « تجلّي» از برجسته‌ترين و كليدي‌ترين مفاهيمي‌ست كه تمامي پيكره‌ي حكمت شيخ اشراق در سايه‌ي مفهوم تجلّي، معنا و ظهور و وجود مي‌يابد. به موازات اهميت و جايگاه نور در فلسفه‌ي سهروردي، نور از جايگاه والايي در عالم اسلام و بالأخص، هنر معماري اسلامي، برخ.ردار است و همواره در پيوند با مفاهيم عرفاني و الهي در ساختار بناهاي مذهبي بوده است و هنرمند مسلمان با بهره‌گيري از تعاليم عرفاني به خلق آثار معنوي پرداخته است. با تأمل در مفهوم «تجلّي» در حكمت اشراقي و توجه بر اهميت نور و مراتب نوري و همچنين توجه به جايگاه نور در هنر معماري اسلامي و به طور ويژه در مساجد، پژوهش حاضر، از نوع بنيادين و با مطالعه‌ي كتب و منابع معتبر، و به روش تحليلي- توصيفي، در گام نخست، به تحليل مفهوم نور و جايگاه آن در حكمت اشراقي، سپس به بررسي جايگاه نور در معماري اسلامي، پرداخته و در آخر، با تحليل مفهوم تجلّي در حكمت سهروردي و تأثير آن بر آثار معماري اسلامي بالأخص در مساجد، اين نتيجه حاصل شده است كه آنچه در عالم هستي وجود يافته، حاصل پرتو افشاني نورالأنوار است و خلقت موجودات مظهر تجلي و ظهور ذات نوراني خداوند است و مسجد و هر كدام ار اركان آن ، نماد ظهور و تجلي خداوند در عالم ماده و محلي براي اتصال روح آدمي به عالم انوار است.

اژدريان شاد، زليخا

1403

ه، 100ص.: مصور (رنگي)

Analysis of the concept of "manifestation" in the philosophy of Ishraq Suhrawardi and its place in the art of Islamic architecture

sohravardi , Eshraq`s wisdom , Light and levels of light , fantasy world , Manifestation , The art of Islamic architecture , mosque

كارشناسي ارشد

هنر