2223

عكاسي

تحليل مفهوم ددپن در برخي از عكس هاي خانوادگي تهران بر اساس رويكرد تاريخ اجتماعي (1310ـ1330)

عكاسي ددپن با عنوان هاي چون عكاسي بي حالت، سرد و فاقد هرنوع حس در چهره ي سوژه هاي انساني شناخته مي شود. اين نوع عكس ها در قرن بيستم و به ويژه متاثر از برخي آثار سينمايي تحت اين نام خوانده شدند. برخي از انواع عكاسي عملاً و رسماً به عنوان عكس هاي ددپن شناخته شدند. مانند برخي از آثار عكاسان مكتب دوسلدورف و عكس هاي نيوتوپوگرافرها. اما ويژگي هاي ددپن را به جز در آثار مشخص شده با همين عنوان در تاريخ عكاسي مي توان در نمونه هاي ديگري از عكس ها نيز مشاهده و مطالعه نمود. در بسياري از عكس هاي خصوصي و خانوادگي در گذشته، افراد به دلايل مختلف كه مرتبط با اقتضائات و محدوديت هاي عكاسي در دوران خود بودند، و نيز آداب و باورها و شئون فرهنگي در بستر اجتماعي، ژستي بي حالت، خشك و به اصطلاح "صورت سنگي" به خود گرفته اند. بنابراين، تحليل ددپن را مي توان به آلبوم هاي خانوادگي نيز تعميم داد. هدف بسياري از عكاسان در آن زمان، ثبت وجود، حضور و فرديت افراد بود و همين ويژگي است كه در كنار فرم عكس هاي اوليه، آن ها را به نوعي سندسازي و ددپن نزديك مي كند. در نتيجه امروزه به سختي مي توان متوجه نسبت ها و احساسات افراد در چنين عكس هايي شد. از همين رو، در پژوهش حاضر، از روش تاريخ اجتماعي نوين براي تحليل بافتار ضمني برخي از عكس هاي خانوادگي در اواخر دوران پهلوي اول و اوايل سلطنت پهلوي دوم در تهران استفاده خواهد شد تا به جز دلايل تكنيكي و فني كه موجبات ساخت عكس هاي خانوادگي با ويژگي هاي ددپن شده اند، به عوامل زمينه ايِ اجتماعي و فرهنگي و تاريخي در پس زمينه ي اين آثار نيز پرداخته شود. سوال تحقيق حاضر اين هست كه چگونه محدوديت هاي فني و مهم تر از آن القائات فرهنگي، مي تواند در كيفيات ژست سوژه ها در برابر دوربين عكاسي اثرگذار باشد؟ هدف اصلي تحقيق پيش رو نيز بررسي عوامل اثر گذاري است كه برخي از عكس هاي خانوادگي را به مفهوم ددپن نزديك مي كند چرا كه از اين منظر مي توان به خوانش تاريخيِ بهتري از عكس هاي خانوادگي در گذشته دست يافت. در اين پژوهش به چند عامل اصلي در به وجود آمدن اين صورت هاي به اصطلاح بي روح در عكس هاي خانوادگي در ميانه ي سال هاي 1310 تا 1330 شمسي كه هنوز استفاده از دوربين هاي ببين و بنداز در ميان عامه ي مردم شايع نشده بود، اشاره شده است: كيفيات چاپ سياه و سفيد از روي شيشه ها، تشريفات عكس برداري در استوديوهاي آن زمان، اهميتي كه خانواده ها به عكس خانوادگي خود به مثابه سندي مانا از حضورشان در گذشته مي دادند، و عدم رواج دوربين هاي عكاسي ساده و كوچك در ميان مردم، از عوامل اثرگذاري است كه ويژگي هاي ددپن به برخي عكس هاي آن دوره بخشيده است. مي توان گفت كه در اين عكس ها امكان آگاهي از روابط ميان افراد و حالات و روحيات آن ها و وقايع درون عكسي بسيار كم است، تنها امكان توجه بر روي «شيئ وارگي» آن ها و نگاهي سطحي در عكس وجود دارد.

آنا گليف

حسن پور، محمد

1400

ض، 155ص.: مصور (بخشي رنگي)

Analysis of the concept of deadpan in some family photos of Tehran based on the approach of social history (1330-1310)

Deadpan photos , family photos , Pahlavi photography , social history

Anaglyph

كارشناسي ارشد

هنر