2189

ادبيات نمايشي

مطالعه نظام روابط فرادستان و فرودستان در آثار نمايشي اكبر رادي بر اساس آراي تري ايگلتون

تري ايگلتون به‌عنوان يكي از مهمترين منتقدان عصر حاضر، نقد ادبي را نه امري ثابت و پايدار بلكه كاملا متغير و غير قطعي دانسته و اين عدم قطعيت را مرتبط به ناپايداري مقوله ادبيات مي‌داند. نظام فكري موجود در آراي ايگلتون برآمده از تفكر ضد سرمايه‌داري؛ ادبيات را انعكاسي از زبان و تجربه انساني مي‌داند كه همچنان گرفتار طبقات اجتماعي است؛ هرچند كه ظواهر امر چنين چيزي را نشان نمي‌دهد. اكبر رادي نيز به‌عنوان يكي از مهمترين نمايشنامه‌نويسان ايراني، ضمن توجه و تمركز بر جنبه‌هاي هويتي و فرهنگي ايران، همواره نگاهي دقيق به مقوله نابرابري اجتماعي داشته است. پژوهش پيش رو سعي دارد تا با برآيندي از آراي ايگلتون در زمينه نقد ادبي و سياسي به بررسي پنج اثر از آثار اكبر رادي بپردازد. اين پنج اثر عبارتند از «افول»، «از پشت شيشه‌ها»، «صيادان»، «ملودي شهر باراني» و «باغ شب‌نماي ما». در جريان اين پژوهش، بناست تا به اين پرسش اساسي پاسخ داده شود كه حضور فرودستـان و فرادستـان و نظـام روابط اين دو گروه اجتماعي در آثار اكبر رادي چگونه است؟ آنچه اهـداف ديگر اين پژوهش را تشكيل مي‌دهد، يافتن پاسخ براي سه پرسش فرعي ديگر است: چنانچه فـرودستي و فـرادستي يك تقسيم‌‍بندي پايـدار و ابـدي نباشد، چگونه مي‌توانـد در آثـار مورد مطالعه، دستخوش تغيير و تحـول شود؟ كنش‌هاي فردي و اجتماعي فرودستان و فرادستان در مقابل يكديگر در آثار رادي چگونه و با چه ابزارهايي همراه است؟ انتظارات تجددخواهانه فرودستان و فرادستان در آثار مورد مطالعه، چه تفاوتهايي بـا يكديگر دارند؟ ايـن پژوهش در پي اثبات اين مدعاست كه تقسيم‌بندي جامعه به گروه‌هاي فرودست و فرادست يك تقسيم‌بندي پايدار و ابدي نيست؛ در هريك از دو گروه مورد نظر، كنشهاي فردي و اجتماعي گاه باعث تغيير جايگاه افراد مي‌شود و در اين رهگذار ابزارهاي هريك به نحوي با گروه ديگر متفاوت است. دستاوردهاي پژوهش حاضر ضمن پاسخ به پرسش اصلي و پرسش‌هاي فرعي و اثبات فرضيه ذكرشده، اشاره به نقاط مشترك ميان انديشه تري ايگلتون و اكبر رادي دارد؛ چنانكه آثار رادي در اين مطالعه به‌درستي نظريه ايگلتون را در تاثيرپذيري انسان از جامعه خود به اثبات مي‌رساند. توجه به تغيير صورت طبقه كارگر در دنياي امروزي و جداماندن اين طبقه از تحقق استعدادها و توانايي‌ها و مطالعه دقيق كنش‌هاي ديالكتيك شخصيت‌ها از ديگر نتايج به دست آمده‌اند. اميد كه اين مطالعه زمينه‌ساز دريافت¬هاي عميق‌تر از آثار رادي و كشف استراتژي او در امر نوشتار شده، راه را بر پژوهش‌هايي بيشتر در باب ادبيات نمايشي ايران باز كند.

نمايشنامۀ جعبۀ مقوايي قرمز

كوپال، عطاءالله

قاسم‌پور، اكرم

1399

ي، 249ص.

The Study of the Order of Superior-Inferior Relations in Akbar Radi's plays based on Terry Eagleton's thoughts

Farodestan , Farodestan , Akbar Radi , Terry Eagleton , literary criticism

The Red Cardboard Box (Play)

كارشناسي ارشد

هنر