2177

پژوهش هنر

كتاب البُلهان اثر ابومعشر بلخي، فيلسوف و اخترشناس ايراني در قرن سوم هجري است. اين نسخه ي خطي شامل بخش هاي: اخترشناسي، اختربيني، فالنامه، عجايب نامه و هفت اقليم است و در بخش عجايب نامه‌ي آن تصاويري از موجودات خيالي از جمله: هفت پادشاه جنيان، درخت با ميوه‌هايي از جنس زنان، يأجوج و مأجوج، مرد ماهي و مرغ سمندر به تصوير در آمده است. اثر براي نخستين بار در اواخر قرن چهاردهم واوايل قرن پانزدهم ميلادي مصورشده ودركتابخانه‌ي بودليان دانشگاه اكسفورد نگهداري مي‌شود. اين نسخه ي خطي داراي 352 صفحه از(ابتداي نوشتار متن)و 78 نگاره است كه20 نگاره‌ي آن در ارتباط با موجودات خيالي تصوير سازي شده و براي نخستسن بار در اواخر قرن چهاردهم واوايل قرن 15 ميلادي مصور شده است. از ويژگي قابل توجه اين نگاره‌ها مي‌توان به عدم وجود متن درباره‌ي تصوير اشاره نمود. در اين پژوهش به يافتن ابتدايي ترين منشاء حضور اين موجودات خيالي از دوره كتابت اثر تا اولين منابع يافت شده درتمدن‌هاي مرتبط، در سه مدخل: دين، اسطوره و تاريخ پرداخته شده است. اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي و تاريخي صورت گرفته و روش جمع آوري اطلاعات بر منابع كتابخانه اي، مقالات علمي –پژوهشي و تاريخي و ابزار جمع آوري فيش برداري استوار است. با توجه به دوره‌ي زيست و فعاليت ابومعشر در بغداد، به عنوان پايگاه مبادلات فرهنگي و دانش اسلامي و همچنين توجه به ديدگاه فلسفي نويسنده مي‌توان بيان نمود كه موجودات خيالي در نسخه‌ي خطي البلهان به گونه‌اي ، نتيجه‌ي مبادلات فرهنگي تمدن‌هاي مختلف در دوران عصر طلايي اسلام و ترجمه آثار يوناني، هندي، سرياني و ايراني و غيره هستند كه با گذر زمان در تمدن‌هاي مختلف، نقش‌هاي متفاوتي يافته و از مدخل دين و اسطوره جايگاه ثابتي را به خود اختصاص داده‌اند. كتاب البلهان نمايانگر تاثير گسترده و عميق فرهنگ و تمدن بر تخيل و خلق موجودات خيالي است. اين اثر به ما نشان مي‌دهد كه چگونه تاريخ، اسطوره‌ها، دين، تبادلات فرهنگي، و روانشناسي اجتماعي مي‌توانند در شكل‌دهي به تخيلات و داستان‌هاي افسانه‌اي نقش ايفا كنند. موجودات خيالي كتاب البلهان نه تنها بازتاب دهنده‌ي باورها و ارزش‌هاي فرهنگي زمان خود هستند، بلكه به عنوان نمادي از تعاملات پيچيده و چندگانه بين فرهنگ‌ها و تمدن‌هاي مختلف عمل مي‌كنند.

سعيدي اناركي، فريبا

معين الديني، محمد

1400

س، 149ص.: مصور (بخشي رنگي)، جدول

Genealogy of Imaginary Creatures in the Book of Al-Bulhan by Abu Mashar Balkhi

Genealogy , Imaginary Creatures , The Kitab al-Bulhan , Abu Ma’shar al-Balkhi , Myth

كارشناسي ارشد

هنر