2159

مهندسي معماري اسلامي

مدارس علوم ديني يكي از بناهاي مهم معماري اسلامي ايران است كه با احداث نظاميه‌ها در دوره‌ي سلجوقي آغاز و با مدرسه‌هاي فاخر تيموري ادامه يافته و با مسجد مدرسه‌هاي دوره‌ي قاجار به اوج رسيد. تركيب و تلفيق دو عملكرد مسجد و مدرسه سبب بروز خلاقيت و نوآوري در طراحي فضا‌هاي معماري اين نوع از بناها گشت كه حتي در ميان مدارس باشكوه دوره‌هاي پيشين نيز بي‌نظير است. هدف از اين مطالعه تحليل و بررسي حجره و مدرس در مسجدـمدرسه‌هاي دوره‌ي قاجار بوده و تفاوت آن با مدارس دوره‌ي تيموري چيست؟ آيا معماري دوره‌ي قاجار بر روند و نحوه‌ي شكل‌گيري مسجد_مدرسه‌ها تأثيرگذار بوده است؟ آيا تزئينات در حجره‌ها و مدارس با ساير كاربري‌ها متفاوت است؟ آيا الگويي در سازماندهي فضايي در مسجدـمدرسه‌ها وجود دارد؟ اين پژوهش با روش توصيفي‌_تحليلي و با استفاده از منابع مكتوب و كتابخانه‌اي، اسناد، نقشه‌ها، تصاوير، مطالعه‌ي ميداني و تهيه‌ي پرسش‌نامه به بررسي فضاي معماري، تناسبات، تزئينات و در دو كاربري حجره و مدرس در پانزده مسجد_مدرسه‌ي قاجاري تهران و قياس با پانزده باب مدارس تيموري مي‌پردازد. با بررسي‌هاي انجام‌گرفته به نظر مي‌رسد اين بناهاي قاجاري برخلاف مدارس تيموري در ابعاد و تناسبات و فرم پلان متنوع بوده و ازنقطه‌نظر تزئينات، از دوره‌هاي پيشين فاخرتر و داراي تنوع نقوش و رنگ بيشتري است. همچنين مَدرس به‌عنوان يك عنصر فضايي مستقل در اين دوره نمود بيشتري پيداكرده و كاربري شبستان نيز در اين مسجد_مدرسه‌ها پررنگ‌تر شد كه يكي از علل آن را مي‌توان حضور بيشتر عامه‌ي مردم در اين بناها دانست؛ مسئله‌اي كه در دوره‌ي تيموري كمتر شاهد آن هستيم.

سلطان‌زاده، حسين

1398

ح ح، 263ص: مصور (بخشي رنگي)، جدول (بخشي رنگي)، پلان

Research in specifications of architectural space of classroom and room in Mosque-Schools

Mosque-School , Bedroom , Classroom , Qajar , Timurid

كارشناسي ارشد

معماري