2133

ادبيات نمايشي

تحليل شخصيت پردازي در نمايشنامه‌هاي جلال تهراني و بهمن فرسي در پرتو نظريه «فرودست» اسپيواك (آثار نمونه: تك سلولي ها، مخزن، آرامسايشگاه و گلدان)

ديدگاه و نقد پسااستعماري، از سال 1980 جايگاه خود را در گفتمان علوم انساني پيدا كرد و مي‌كوشد تا از غرب و كشورهاي استعمارگر، مركز زدايي كند و ميل به آفرينش جهاني چند مركزي دارد. افرادي همچون ادوارد سعيد، هومي‌بابا، آچه‌با و گاياتري اسپيواك از بزرگ‌ترين نظريه‌پردازان پسااستعماري و از مخالفان برترانگاري جريان غرب‌گرا و مردسالار هستند. پروفسور اسپيواك، فرودست را مفهومي براي بيان وضعيت زنان، كارگران و جامعه ستم‌ديده و مستعمره در جهان سوم مي‌داند و پرسش جنجالي «آيا فرودست مي‌تواند سخن بگويد؟» نظريه خود را مبني بر سكوت اجباري فرودست بيان مي‌كند. بر اساس آراي اسپيواك، فرودست امكان سخن گفتن را در برابر نيروي استعمارگر ندارد و اين روشنفكران و نمايندگان نيروهاي برتر هستند كه از طرف او صحبت مي‌كنند. با توجه به اين مسئله كه شخصيت‌پردازي در ادبيات نمايشي، يكي از مهم‌ترين اركان اين آثار است و نويسندگاني مانند بهمن فرسي و جلال با جهان‌بيني خاص خود، شخصيت‌هايي با ويژگي‌هاي خاص و ماندگار در آثار خود پديد آورده‌اند؛ هدف از پژوهش حاضر مطالعه و تحليل انتقادي نمايشنامه‌هايي از دو نويسنده صاحب سبك معاصر است كه با نگاهي پسااستعماري نگاشته شده‌اند تا نظريه سكوت فرودست اسپيواك در متون نمايشي را آشكار كند. روش گردآوري اطلاعات در اين پژوهش برمبناي روش كتابخانه‌اي است و از منابع دست اول براي شناخت ديدگاه اسپيواك استفاده شده است. همچنين براي تحليل آثار، نمايشنامه‌هاي «گلدان» و «آرامسايشگاه» از بهمن فرسي و «تك‌سلولي‌ها» و «مخزن» از جلال تهراني، به صورت كامل بررسي شده‌اند. سوال اصلي تحقيق در اين پژوهش عبارت است از: نظريه فرودست اسپيواك چگونه در تصميم‌گيري‌ها و كنش‌هاي شخصيت‌هاي آثار بهمن فرسي و جلال تهراني، متجلي شده است؟ پس از انجام اين پژوهش، نتايج زير به دست آمد: در اين آثار، وجود نيرويي فرادست و غايب احساس مي‌شود كه شخصيت‌هاي اين آثار در برابر آن نيروي برتر، در جايگاه فرودست قرار مي‌گيرند و كنش‌ها و روابط آنها بر همين اساس تعيين مي‌شود. علاوه بر حضور نيروي مركزي غايب، خود شخصيت‌ها هم در مقام فرودست و نيروي برتر نسبت به يكديگر قرار مي‌گيرند. شخصيت‌هايي كه به دلايلي مانند موقعيت اقتصادي، جنسيت و يا جايگاه اجتماعي، در موقعيت فرودست قرار مي‌گيرند؛ در برابر نيروهاي مركزي از خود واكنش خاصي نشان نمي‌دهند و «سكوت فرودست» را از آنها شاهد هستيم.

يك مهماني عصرانه به صرف چاي يا قهوه

معافي غفاري، فرزاد

آقاخاني، ايوب

1400

ل، 107ص

Characterization review on Jalal Tehrani & Bahman Forsi’s Screenplay Theoretical framework: “Can the subaltern Speak?” of Spivack

post-colonial criticism , Gayatri Spivak , Jalal Tehrani , Bahman Forsi , characterization

The tea or coffee party

كارشناسي ارشد

هنر