2092

پژوهش هنر

بسياري از تذكره‌نويسان و مُورّخان در رسائل و كُتب خويش ابداع خطّ نستعليق را به «ميرعلي تبريزي» نسبت مي‌دهند، برخي از ايشان ذكر مي‌كنند كه ميرعلي، در عالم رؤيا، با راهنمايي «علي ا‌بن ‌ابيطالب» از طريق الهام از فُرم بدن پرنده‌اي مشخص، خطّ نستعليق را بنيان نهاد. پژوهش حاضر با روش توصيفي - تحليلي و از طريق مطالعۀ كتابخانه‌اي - اسنادي بر آن است تا با واكاوي ساختار و كاركرد رؤياي «ميرعلي» در بافتار فرهنگي ‌- تاريخي‌اش، به اين دو پرسش بنيادي پاسخ دهد: 1. ساختار اين رؤيا چيست؟ 2. با جست‌وجوي چيستي كاركرد رؤيا در متن روايت طرح شده، نشان دهد كه رؤياي نقل شده بر مبناي كدام «گفتمان» بنا نهاده شده است؟ ازاين رو، در اين پژوهش، ابتدا صورت‌بندي گرايش‌هاي فكري مختلف در مورد پيدايش خطّ نستعليق آمده است، آن‌گاه روايت رؤياي «ميرعلي تبريزي» از منابع گوناگون نقل شده، سپس روايات مشابه با داستان مذكور در پهنۀ خوش‌نويسي مقايسه گرديده، هم‌چنين خارج از عرصۀ خوش‌نويسي، روايات همسان در گسترۀ بافتار فرهنگي - تاريخي طرح رؤيا، گزارش شده است. در ادامۀ پژوهش، رؤياي «ميرعلي تبريزي» دربارۀ پيدايش خطّ نستعليق، مطالعه شده؛ بُن‌مايه‌هاي اين رؤيا، يعني: «كرامت، شخصيت‌پردازي، اولياءاللّه (علي ع)» در كنار بُن‌مايۀ «پرنده» به عنوان وجه مُميّزه، همراه با شاخصه‌هاي آن‌ها استخراج شده است. در نهايت، اين نتيجه به دست آمد كه ساختار رؤياي نام‌برده، از بنياد «ريطوريقاي رؤياي مشخص» برخوردار است، با مقايسه و مطابقت «ريطوريقاي رؤيا» و بُن‌مايه‌هاي برگرفته از آن با ساختمان ساير روايات، حكايات و داستان‌ها، اشتراك بينامتني آن‌ها هويدا گشته، روشن گرديد كه اين ساختار بر مبناي زبان و نظام فكري روشني است. هم‌چنين مشخص شد ريطوريقاي رؤيايي پديدار شده از روايت و بطن گفتماني، در بافتاري فرهنگي - تاريخي، در خدمت ايجاد اعتبار‌ و مشروعيت‌بخشي به «خطّ نستعليق» و «ميرعلي تبريزي» بوده است.

محمّدي، مهدي

مازيار، امير

1402

أ‌، 92ص.

The structure and function of Mir Ali Tabrizi's dream in composing the Nastaliq script

Mir Ali Tabrizi , Nastaliq , dream , dream function , dream structure , dream rhetoric

كارشناسي ارشد

هنر