2075

پژوهش هنر

كتيبه نويسي به قلم نستعليق، يكي از عناصر تزييني و شاخصه هاي اطلاع رساني در معماري و تزيينات بنا به شمار مي رود كه بخشي از توانايي هنري خوشنويس از منظر اصول و قواعد جز در نسخه هاي خطي، از طريق نوشتن در اين قالب متجلي مي شود. از اين رو شناخت تحولات شكلي و ساختاري كتيبه هاي نستعليق قلمي و نيز چگونگي انطباق اين قلم با ويژگي هاي كتيبه-نويسي در تزيينات معماري دوره قاجار، از جمله مواردي بودند كه بستري دقيق و قابل تعميم براي تحليل اين جنس از كتيبه نويسي در سبك هاي مختلف را ميسر مي‌نمودند. بنابراين كتيبه‌هاي نستعليق كاغذي مجموعه حرم حضرت عبدالعظيم حسني(ع) به قلم محمدابراهيم طهراني با كتيبه‌هاي نستعليق كاغذيِ سوزني موجود در موزه خوشنويسي ايران به قلم محمدحسين سيفي قزويني، به عنوان جامعه نمونه مورد مطالعه قرار گرفتند. هدف اين پژوهش بنيادي، شناخت شاخصه ها و وجوه تمايز قلم كتيبه‌نويسي دو خوشنويس مذكور از منظر ويژگي‌هاي شكلي و ساختاري قلم‌‌نستعليق بود كه با منطق اجرايي، ‌توصيفي –‌ تطبيقي و روش كتابخانه اي –‌ ميداني به آن پرداخته شد. براي رسيدن به هدف پژوهش نيز به اين پرسش ها پاسخ داده شد كه خوشنويسي انواع كتيبه‌هاي نستعليق كاغذي با قلم محمدابراهيم طهراني و كتيبه هاي نستعليق كاغذيِ سوزني با قلم محمدحسين سيفي قزويني، از چه ويژگي‌هاي ظاهري برخوردارند؟ تفاوت هاي شكلي و ساختاري در نحوه كتابت و تركيب بندي قلم نستعليق اين دو خوشنويس و نيز شاخصه‌هاي كتيبه نويسي آن ها كدام است؟ مهم ترين يافته هاي پژوهش نشان داد كه در كتيبه هاي محمدابراهيم طهراني برخي از ويژگي‌هاي نستعليق قلمي به شيوه كتيبه نويسي در سبك دوره دوم قاجار نظير: بزرگ‌نويسي حروف و كلمات در تناسب و تغيير مختصات حروف، سوار كردن مدات بر روي هم، توجه به فضاي قاب كتيبه و نيز حركت و انسجام نسبي در تركيب كلي سطرها مشاهده شد. حال آن كه در كتيبه هاي محمدحسين سيفي قزويني برخي از ويژگي‌هاي نستعليق قلمي به شيوه سطر نويسي و چليپا نويسي در سبك دوره سوم قاجار نظير: جمع نويسي و افزايش قوت در قسمت هاي نازك تر حروف و كلمات، كوتاه كردن مدات و استفاده از دو مد جداگانه، توجه كمتر به فضاي قاب كتيبه، حركت كمتر در تركيب و تجمع بيش تر حروف و كلمات در انتهاي سطرها قابل مشاهده بود.

قليچ‌خاني، حميدرضا

1402

ذ، 113ص .:مصور (رنگي)، جدول

A comparative study of the structure of paper and needle paper Nastaliq inscriptions of the Qajar period by Mohammad Ebrahim Tehrani and Mohammad Hossein Saifi Qazvini

Qajar period , inscriptions , calligraphy , paper inscriptions , Mohammad Ebrahim Tehrani , Mohammad Hossein Saifi Qazvini

كارشناسي ارشد

هنر