2034

پژوهش هنر

خط كوفي كهن‌ترين شيوه‌ي خوشنويسي اسلامي است و هنرمندان ايراني نيز متناسب با پيشينه‌ي هنري ايران، تغييراتي در شكل كهن خط كوفي ايجاد كردند و به تدريج نوعي از كوفي را با لهجه‌ي ايراني پديد آوردند كه كوفي شرقي، كوفي ايراني و يا پيرآموز نام گرفت. كتاب الابنيه عن حقايق الادويه اثر ابومنصور موفّق بن علي هروي كتابي است به فارسي و در علم داروشناسي كه تا به امروز به عنوان كهن‌ترين دست‌نوشته‌ي فارسي شناخته شده كه داراي تاريخ و نام كاتب است. نسخه‌ي خطي اين كتاب به خط علي بن احمد اسدي طوسي، شاعر و فرهنگ‌نويس ايراني سده‌ي پنجم نگاشته شده و به تصريح خوشنويس در انجامه‌ي كتاب، نگارش اين اثر در سال 447 هجري قمري به اتمام رسيده است. اصل نسخه‌ي خطي اين كتاب در كتابخانه‌ي ملي اتريش محفوظ است و نسخه‌برگردان آن را نيز مؤسسه‌ي ميراث مكتوب با همكاري فرهنگستان علوم اتريش در سال 1388 به طبع رسانده است. اين پژوهش با بررسي توصيفي – تحليلي اين نسخه‌ي خطي، الفبا و تركيبات خط كوفي ايراني را در اين نسخه استخراج كرده و حالات مختلف نگارش حروف و كلمات را مورد بررسي قرار داده است. از بررسي فرم حروف پي خواهيم برد كه اين نسخه رسم‌الخطي منسجم دارد و به‌گونه‌اي نوشته شده كه در صورت ايجاد هر تركيبي از حروف كه در اين نسخه موجود نباشد، مي‌توان با توجه به روابط تعريف‌شده و استخراج‌شده، اين تركيب جديد را ساخت. بنابراين رسم الخط اين نسخه قابليت طراحي يك فونت را دارد و افزون بر تحليل يكي از كهن‌ترين شيوه‌هاي خوشنويسي ايران در دوره‌ي اسلامي، اين پژوهش مي‌تواند به عنوان راهنمايي براي طراحي يك فونت براي بهره‌مندي طراحان گرافيك در حوزه‌ي تايپوگرافي، مورد استفاده قرار گيرد.

قليچ‌خاني، حميدرضا

1401

ي، 89 ص.

Analysis of calligraphy and extraction of the alphabet and combinations of Iranian Kufic script in "Al-Abniyyah An Haqayeq Al-Adiwiyyah" manuscript

Iranian Kufic calligraphy , Al-Abniyyah An Haghayegh al-Adviyyah , Asadi Toosi , Muvaffaq Heravi , calligraphy , font design

كارشناسي ارشد

هنر