1968

هنر اسلامي

با توجه به استمرارِ حيات و تداوم داستان" اسكندر" به عنوان فرمانروايي بيگانه ولي محبوب و" درخت سخنگو(واق واق)" به عنوان يك پيشگو " به دوره هاي بعدي‌، ضرروت يافت كه در مورد روند استحاله‌ي اين دو اسطوره و حضور آن در جلوه‌هاي مختلف هنر ايراني از جمله نگارگري تجسس بيشتري به عمل آيد. در اين پژوهش با انتخاب سه نگاره از سه دوره مختلف (‌ايلخاني، تيموري، صفوي) به سير استحاله‌ و دلايل دگرگوني اين دو نقش‌مايه در آثار پرداخته شد. اين پژوهش به لحاظ ماهيت، توصيفي- تاريخي و از لحاظ هدف، بنيادي بوده؛ و رويكردي كيفي دارد. اطلاعات ضروري تحقيق با استفاده از روش هاي اسنادي و منابع كتابخانه اي، گردآوري شده‌ است. مباني نظري پژوهش به روش اروين پانوفسكي و همچنين روند تحليل گفتمان در مسير تفسير نگاره‌ها انتخاب گرديد. از يافته‌هاي مهم اين پژوهش‌، آن چيزي كه حائز اهميت است، انتقال مضمون و مفهومي است كه از طريق داستان انتقال داده مي‌شود. به اين نحو اسكندر در افسانه، ملّيتي ايراني – رومي دارد و فرهّ‌ي موهبت شاهي و فرّه‌ي ايراني شامل وي مي‌گردد. به اين ترتيب استفاده از نقش‌مايه اسكندر و استحاله اين شخص به شكل حاكمان سه دوره‌ي مختلف از نقش مثبت اسكندر بهره جستند. اين انتقال در جهت القاي مشروعيت حاكمان بيگانه با هويتي ايراني و اگر ملّيتي ايراني دارند ‌جلوه اي از حاكماني مطلوب و عادل همچون حاكمان اسطوره‌اي ايراني در قالب تصوير مي‌باشند. همچنين قابل رويت است استحاله كهن الگوي درخت زندگي و درخت مقدس به درخت سخنگو در ايران باستان و انتقال آن به دوره هاي اسلامي و تجلي نقش "واق " كه در مقابل اسكندر قدرت‌نمايي مي‌كند. همچنين قابل ذكر است كه در مسير ترجمان، درخت سخنگو وارد تفويض گفتماني مي‌شود كه پايان مشروعيت حكومت و پايان سلطنت را پيشگويي مي‌كند.

محمدي، مهدي

1401

ع، 118 ص.: مصور، جدول

The evolution of the picture of Alexander and the talking tree from the Ilkhanid period to the Safavid period based on the concept of metamorphosis from Erwin Panofsky's point of view

Talking tree , Alexander , Shahnameh , Ilkhani Iranism , Timurid Iranism , Safavid legitimacy

كارشناسي ارشد