1951

صنايع دستي

گونه‌شناسي و طبقه‌بندي درهاي چوبي به‌ كار رفته در بقاع متبركهٔ تهران

ابنيه ديني‌ـ‌‌‌مذهبي از مهم‌ترين گونه‌هاي معماري اسلامي است كه در آن جنبه‌هاي مختلفي از هنرهاي صناعي نمود يافته است. در ميان هنرها و تزئينات وابسته به‌ معماري همچون آجركاري، كاشيكاري و گچ‌كاري مي‌‌توان از هنر‌هاي مرتبط با چوب نام برد كه معماري زيارتگاهي از مهم‌ترين تجلي‌گاه‌هاي آن به شمار مي‌رود. هنرهاي مرتبط با چوب را مي‌توان اغلب در نمونه‌هايي چون دَر‌، ضريح، صندوق قبر و منبر مشاهده كرد. مطالعه ويژگي‌هاي هنري در اين آثار چوبي به شكل اختصاصي مي‌تواند محل توجه پژوهشگران اين حوزه باشد. بررسي گونه‌ها و تكنيك‌هاي اجرايي، و انواع نقوش تزييني مهم‌ترين جنبه‌هاي قابل توجه در اين مطالعه است. در عين حال، بررسي سير تاريخي و تغيير و تحولات ايجاد شده در اين آثار در ادوار تاريخي در اين مطالعه حائز اهميت است. پژوهش حاضر مي‌كوشد، ضمن ملاحظه انواع هنرهاي چوبي به‌ كار رفته در بقاع متبركه تهران، به شناسايي و تحليل دَرهاي چوبي به‌ كار رفته در اين بناهاي زيارتگاهي بپردازد. گونه‌شناسي و طبقه‌بندي دَرهاي چوبي امامزاده‌هاي تهران با تأكيد بر جنبه‌هاي فني و فرمي آثار (از جمله تكنيك‌ها و نقوش به‌ كار‌ رفته، آسيب‌ها و مرمت‌ها، شناسايي حاميان و هنرمندان آثار) محقق در اين پژوهش به‌ صورت كمّي و كيفي از روش‌هاي ميداني، مصاحبه، كتابخانه‌اي براي جمع‌آوري و تحليل داده‌ها بهره برده است. بنا بر يافته‌هاي اين پژوهش، از مجموع 27 امامزاده مورد بررسي در تهران، نوزده امامزاده داراي دَرِ چوبي هستند كه در كل 45 دَرِ چوبي متعلق به اين بقاع متبركه است. از اين ميان، چند نمونهٔ معدود با قدمت تاريخي از دوره قاجار باقي‌ مانده است و الباقي دَرها در طول زمان از دوره قاجار تا دورهٔ معاصر دستخوش تحولات و تغييراتي از جمله آسيب، تخريب و تعويض با دَرهاي جديد قرار گرفته‌اند. فنون اجرايي در اين درها شامل خاتم، گره‌چيني_اُرُسي، نقاشي زير‌لاكي، معرق، منبت است كه بيشترين فراواني متعلق به هنر گره‌چيني_اُرُسي و منبت است. همچنين، از لحاظ تنوع نقوش، به‌ ترتيب فراواني، نقوش هندسي و نوشتاري و نقوش گياهي (اسليمي_خطايي) در اين درها به‌ كار رفته است. نقوش نوشتاري (كتيبه‌ها) نيز به‌ترتيب شامل اقلام نستعليق، نسخ و ثلث است كه البته عموم اين كتيبه‌ها از عيار هنري چنداني برخوردار نيستند.

طراحي و ساخت ظروف چوبي با الهام از نقوش به‌ كار رفته در دَرهاي چوبي بقاع متبركه تهران با بهره‌گيري از تكنيك‌هاي خراطي و منبت_مشبك و معرق

ايرانپور، امين

اونجي، ملايي

1401

م، 221 ص.: مصور، جدول

Typology and Classification of Wooden Doors used in Tehran's Holy Shrines

Blessed Places , Imamzadehs of Tehran , Wooden Arts , Wooden Doors

Designing and Making Wooden Dishes Inspired by the Motifs used in The Wooden Doors of the Holy Shrines of Tehran using Turning, Inlay and Mosaic Techniques

كارشناسي ارشد