1883

مهندسي معماري اسلامي

عبادتگاه ها به عنوان بناهايي مهم از نخستين ادوار تاريخي در نقاط مختلف كشور بنا شده اند. بعد از پذيرش دين اسلام توسط ايرانيان، مساجد تحت تاثير فرهنگ اسلامي ساخته شدند. همچنين بسياري از نيايشگاه هاي قديمي پس از بازسازي به مساجد تبديل شده اند. از اين رو مساجد تاريخي به عنوان ميراثي گران قدر در تاريخ اين سرزمين، جايگاهي والا نزد مردم داشته است. مهارت و توانايي ساخت معماران گذشته، خصوصا در دوره حكومت صفوي به دليل رسمي شدن مذهب شيعه در كشور و علاقه برخي پادشاهان اين سلسله به هنر و معماري موجب گشت تا مساجد زيادي در اين دوره ساخته شود كه برخي از آن ها علاوه بر رسيدن به شهرت جهاني، الهام بخش معماران ساير كشورهاي مسلمان نيز بوده است. با وجود تحقيقات گسترده انجام شده در حوزه مساجد تاريخي، جاي خالي تحليل و بررسي اين بناها با رويكرد روانشناسي محيط ديده مي شود. پژوهش حاضر با هدف بررسي اهميت جايگاه مساجد تاريخي، به عنوان بخش مهمي از تاريخ معماري ايران و چگونگي كاركرد مولفه هاي روانشناسي محيط در خوانش كالبدي اين مساجد انجام شده است. مطالعه در خصوص جايگاه علوم رفتاري در معماري نياز به بررسي همه جانبه تري دارد. چگونگي انطباق ويژگي هاي معماري مساجد سنتي با معماري مساجد مدرن، يكي از چالش هاي مطرح در طراحي است كه با شناخت مولفه هاي روانشناسي محيط در مساجد سنتي، مي توان به خلق محيط هاي مطلوب در طراحي مساجد دوران معاصر، بدون تكرار كردن آثار گذشته پرداخت. جستجو در مساجد تاريخي با رويكرد روانشناسي محيط، ديدن راه حل ها، تبديل آن ها به زبان علمي و بهره گيري از فنون روز در راستاي افزايش كيفيت طراحي مساجد دوران معاصر، بخشي از ضرورت انجام اين پژوهش است. روانشناسي محيط دانشي نسبتا نو است كه امروزه رعايت اصول و مولفه هاي آن در طراحي بنا بسيار حائز اهميت است زيرا كه بنا علاوه بر اين كه بايد سرپناهي براي انسان در برابر عوامل محيطي باشد بايد پاسخگوي مناسبي براي نيازهاي رواني فرد نيز باشد. در پژوهش حاضر، پس از بررسي كالبدي مساجد، در خصوص مولفه هاي روانشناسي محيط همچون عوامل موثر محيطي، عوامل ادراك و شناخت محيط، عوامل زيبايي شناسي و عوامل موثر بر رفتار، مفاهيم كليدي مشتركي حاصل گرديد. چهارچوب نظري پژوهش، از طريق مطالعات كتابخانه اي و بررسي متون مرتبط با موضوع تعيين شده است و به روش مطالعه موردي (مورد پژوهي) مورد بررسي قرار گرفته است. در اين روش، با توجه ويژه به فرآيند پژوهش و تفسير آن، تجزيه و تحليل داده¬ها در سه مرحله انجام شده است. در مرحله اول داده¬ها از طريق تحليل محتوايي تصاوير موجود، به دست آمده اند. با توجه به سير زماني و تسلسل منطقي، مطالب به دو دسته مولفه كالبدي و مولفه هاي روانشناسي محيط دسته بندي شده اند، در مرحله دوم هر يك از دسته هاي به دست آمده شرح داده شده و تفسير آنها بيان شده است. در مرحله سوم با استفاده از اطلاعات به دست آمده از طريق تحليل محتواي كيفي، نتايج نهايي پژوهش به دست آمده است. پژوهش حاضر در پي يافتن پاسخ اين پرسش ها است: چگونه مي توان از طريق بررسي كاركرد مولفه هاي روانشناسي محيط در مساجد دوره صفوي اصفهان، به دست يافته هاي جديد براي طراحي مساجد دوران معاصر رسيد؟ و چه رابطه اي ميان مولفه هاي روانشناسي محيط در خوانش كالبدي و هويتي مساجد دوره صفوي شهر اصفهان وجود دارد؟

دباغ، اميرمسعود

1401

ظ، 181 ص.: مصور، جدول، نقشه، نمودار

Recognition and Analysis of Safavid era Mosques in Isfahan with the Approach of Environmental Psychology

Architecture , Environmental Psychology , Mosque , Safavid era

كارشناسي ارشد