1839

صنايع دستي

مطالعه تحليلي درهاي دوره صفوي موجود در موزه حرم حضرت عبدالعظيم حسني(ع)

درهاي ورودي ساختمان ها در دوره ي اسلامي و به ويژه در بناهاي مذهبي، به دلايل امنيتي، اجتماعي و قداست بنا از ارزش و اهميت خاصي برخوردار بود. اين موضوع در تمامي دوره هاي اسلامي تاكنون مورد توجه بوده و وقت و هزينه فراواني براي آن در نظر گرفته مي شد. دوره ي صفويه نيز از جهت توجه وافر به ساخت بناهاي مذهبي شيعي و عشق و علاقه درباريان و هنرمندان نسبت به اين بناها، از اهميت ويژه اي برخوردار است. اين پژوهش به دنبال آن است تا با نگاهي هنرمندانه و ساخت و پرداخت چنين درهايي، به مطالعه پيرامون درهاي موجود در موزه بارگاه حضرت عبدالعظيم حسني (ع) از دوره صفوي بپردازد. لذا با هدف رسيدن به اين پاسخ، سوالات زير مطرح شد كه، درهاي چوبي دوره صفويه موجود در حرم شاه عبدالعظيمعليه‌السلام از چه ويژگي‌هاي ساختاري، تزييني و مفهومي برخوردارند؟ درهاي چوبي مذكور در مقايسه با ساير درهاي دوره صفويه چه تفاوت هايي دارند؟ در ادامه اين پايان‌نامه براساس اهدافي كه براي آن تعريف شده است، پژوهشي بنيادي از نوع نظري به شمار مي‌آيد. در اين نوع تحقيق، با استفاده از رويكرد قياسي، دانش پيشين و مطالعات پژوهشگر، اطلاعاتي گردآوري مي‌شود. سپس با استفاده از روش تحليل منطقي و استدلال قياسي، نتايجي نوين مبتني بر آرايه‌هاي كاربردي، تكنيك‌هاي فني و محتواي قالب درهاي دوره صفوي ارائه مي‌شود. اين پژوهش برمبناي روش تحقيق، توصيفي- تحليلي خواهد بود. با توجه به موقعيت قرارگيري نقوش مزبور در اين آثار مي‌توان به اين نتيجه رسيد، كه بين انتخاب نقوش اين درها با مفاهيم عرفان اسلامي ارتباط تنگاتنگي وجود دارد. بنابراين نقوش اين درها را مي‌توان نماد عيني اصل حركت از كثرت به وحدت محسوب نمود، آثار گره‌چيني ساخته شده بر اساس شكل هندسي شش پر از اوايل دوره صفوي مورد توجه زيادي قرار گرفت. ستاره شش پر كه از 2 مثلث در هم رفته، يكي به سوي بالا (جنبه هاي ايجابي و خوب زندگي) و ديگري به سوي پايين (نماد جنبه مادي، شر و نابودي‌آور جهان ) تشكيل مي‌شود، به عالم كبير اشاره دارد. كتيبه‌ها در تزيينات درهاي چوبي دوره صفوي نقش پررنگي ايفا مي‌كنند، تا جايي كه بخش چشمگيري از تزيينات درها را كتيبه‌ها و متون قرآني تشكيل داده‌اند و بارزترين و فاحش‌ترين فرياد وجود حق است. در انتخاب كتيبه‌ها سه عامل: مضامين اصلي متون، تأكيدات مذهبي بر اهميت يك متن و مضامين تفسيري مدنظر هنرمند بوده است. از اين رو مي‌توان اذعان نمود كه درروند سبك صفويه شاخصه اصلي كه براي اولين بار اتفاق مي‌افتد منبت كتيبه در بائوي درها است، شيوه صفويان در مورد اسليمي‌ها ابداع برخي عناصر مانند سربند طوقي و كشكولي است و نقوش ختايي (گل بيست پر، گل اناري، غنچه اناري) و تركيب‌بندي ترنجي ضرب دري شاخصه‌ي عصر صفوي است.

عطار زاده، عبدالكريم

قرباني، مجتبي

1401

ع، 128 ص.: مصور، جدول

Analytical study of Safavid era doors in the shrine museum of Abdulazim Hasani (AS)

Wood Industry , Wooden doors , Safavid period , Shrine of Hazrat Abdulazim

كارشناسي ارشد