1776

هنر اسلامي

بررسي تطبيقي تشعير در مكتب‌هاي نقاشي دوره‌ي صفوي

از آنجا كه هنر كتاب آرايي ايراني از بدو شروع همواره از متن و حاشيه هم زمان براي نيل به اهداف زيبايي شناسانه خود سود جسته است، جاي خالي تحقيقات بيشتر و دقيق تر در باب آراينده هاي حواشي نگاره ها بيش از پيش احساس مي شود. در اين ميان تشعير، به عنوان يكي از اركان كتاب آرايي ايراني_اسلامي در تزيين حواشي متون و نگاره ها، از قرن نهم هجري در آذين نسخ خطي نقش بسيار مهمي ايفا كرده است. بالاخص در دوره ي صفوي، با تولد مكاتب تبريز دوم، قزوين و اصفهان و بالندگي بيش از پيش هنر نگارگري در اين دوره، تشعير نيز هم پاي نگارگري روند رشد و شكوفايي خود را طي كرده و در اين دوره به چنان تكاملي در عرصه كتاب آرايي دست مي يابد كه دوره ي صفوي را به اوج بلوغ زيبايي شناسانه هنر تشعير بدل مي سازد. بدين سان، تنوع نقوش، مضامين و فنون اين هنر در دوره صفوي اهميت پرداختن به ويژگي هاي تاريخي و مؤلفه هاي زيبايي شناختي آن را بيش از پيش نمايان مي سازد. هدف از اين پژوهش بررسي شاخصه هاي فرمي، مضموني و تكنيكي در آثار تشعير دوره ي صفوي در سه مكتب تبريز دوم ، قزوين و اصفهان و دستيابي به سير تغييرات اين آرايه از منظرهاي ياد شده در اين مكاتب است تا بدين وسيله ويژگي ها و وجوه تمايز و تشابه ميان اين مكاتب را با رويكردي تطبيقي مشخص نمايد. روش تحقيق در اين پژوهش به شكل توصيفي-تاريخي و نحوه ي گردآوري اطلاعات به روش كتابخانه اي بوده است كه شامل بررسي كتب، مقالات و پايان نامه هاي كار شده در اين زمينه و مراجعه به سايت هاي معتبر بوده است. نگارنده با مقايسه ي سه متغير نقشمايه(جانوري، گياهي، تخيلي، منظره و انساني)، تكنيك(مطلا، الوان، مثبت، منفي، تأكيدخطي، ته رنگ و پرداز) و مضمون(تزييني و روايي) در30 اثر تشعير دوره ي صفوي(هر مكتب 10 اثر) دريافته كه حضور برخي نقشمايه ها در هر سه مكتب حفظ شده و برخي ديگر دستخوش تغيير شده اند، مضمون غالب تشعيرهاي دوره ي صفوي تزييني است و تكنيك غالب تشعيرهاي مكتب تبريزدوم، قزوين و اصفهان به ترتيب تأكيد خطي، ته رنگ و پرداز است.

ارائه‌ سه اثر تشعير با بهره‌گيري از ويژگي‌هاي تشعير دوره‌ي صفوي

عطارزاده، عبدالكريم

آقاميري، محمدباقر

1396

س، 232 ص.: مصور، جدول

Comparative study of Tash’eer in Safavid painting schools

Tash'ir , book ornamentation , Tabriz II school , Qazvin school , Isfahan school

Presenting three artworks using Safavid Tash’eer features

كارشناسي ارشد