1736

هنر اسلامي -گرايش مطالعات تاريخي و تطبيقي هنر اسلامي

درختان در ساختار زيستي، اعتقادي، اجتماعي و فرهنگي ايرانيان جايگاه برجسته‌‌‌اي داشتند و همواره مورد توجه شاعران و اديبان بودند و نگارگران نيز آنها را همراهي مي‌كردند. شاهنامه بايسنقري از جمله آثار دست نخورده‌‌‌اي است كه نگارگران درآن از عنصر درخت به وفور، بامعنا ومفهوم متفاوتي استفاده كرده‌‌اند. تاكنون، هيچ پژوهش مستقلي درباره بررسي و تحليل مفهو عنصر درخت در نگاره‌هاي شاهنامه بايسنقري انجام نگرفته است. بررسي وتحليل مفهوم عنصردرخـت در شاهنامه بايسنقري، نيازمند بررسي كلي نگاره‌ها وانتخاب نگاره‌هاي حاوي نقش درخت و ارتباط درخت با اجزاي ديگر نگاره و متن موجود انجام مي‌پذيرد. نوشتارحاضر پاسخي است به اين سوالات: ارتباط درخت با متن نگاره چگونه و تاچه ميزان است؟ علاوه برمتن چه متغيرهاي ديگري بر ترسيم عنصر درخت در شاهنامه بايسنقري تاثير گذاشته است؟ پژوهش حاضر در نظر دارد با آشنايي انواع مختلف درختان و ويژگي هاي آنها به بررسي ميزان ارتباط متن با تصاوير درختان و شناخت عناصر تاثير گذار، در شكل گيري درختان نگاره هاي شاهنامه بايسنقري بپردازد. روش تحقيق به شيوه توصيفي - تحليلي 22 نگاره شاهنامه بابسنقري است و گردآوري مطالب با مراجعه به اسناد كتابخانه‌‌‌اي و نمونه هاي موردي در شاهنامه بايسنقري بصورت كتابخانه‌‌‌اي وميداني است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد درختان در نگاره‌ها، هم از لحاظ بصري و هم از لحاظ نمادين نقش موثري دارند. گاهي به عنوان تزئينات، صحنه هاي زندگي درباري را به نمايش گذاشته است؛ يا در قالب مفهوم تزئيني صحنه را از حالت دلهره آور، درآورده و سكون وآرامش را به آن هديه كرده است. درختان از عناصر شاخص در تركيب بندي كاملا متعادل نگاره هاي شاهنامه بايسنقري است و صفاتي همچون ايستايي، ريتم و حركت را به كل نگاره داده‌‌اند. شكست كادر توسط درختان بلند بالا صورت گرفته كه كتيبه‌ها يا فضاي بيرون را به فضاي داخل ارتباط داده است. علاوه بر تركيب و تزئين، درختان بازتاب معاني نماديني هستند كه اين معاني جنبه مثالي به آنها بخشيده و ارتباط درختان با شخصيت‌ها و قهرمانان نگاره‌ها را پررنگ ترو زيباتر به تصوير كشيده است. درختان نمادين مثل سرو صفاتي مثل جاودانگي، ناميرائئ، مردان بزرگ و خوش قدو بالايي براي جنس مونث و درخت شكوفه دار صفاتي همچون طراوت و شادابي راكه به نوعي ارتباط نهفته با درختان دارد را القاء كرده است.

عطارزاده، عبدالكريم

1399

ح، 107 ص.: مصور، جدول

Study and analysis of the concept of the tree element in the drawings of Baysanghari

Tree Role , Tree Concept , Painting , Baysonghori Shahnameh , Timurid Period

كارشناسي ارشد