1588

صنايع دستي گرايش پژوهشي هنرهاي سنتي

بررسي نقاشي ديواري برج شرقي خرقان با رويكرد شمايل شناسي

دورۀ سلجوقي را مي توان يكي از درخشان ترين ادوار در تاريخ هنر ايران برشمرد. به سبب ثبات سياسي در ايران به لحاظ اقتصادي و معيشت و همچنين حمايت گسترده از هنر و هنرمند، شاهد رشد و شكوفايي انواع هنر در اين دورۀ تاريخي هستيم. همچنين گسترش علم و فرهنگ تاثير به سزايي را بر توليدات هنري اين دوره گذاشته است. يكي از نمود هاي هنري اين دوره نقاشي ديواري ست. با توجه به آن كه تنها در متون از وجود برخي از اين ديوارنگاره ها اطلاع داريم اما تنها مدرك موجود از سنت ديوارنگاري در دورۀ سلجوقي، نقاشي ديواري هاي برج شرقي خرقان است. در اين پژوهش به دنبال مطالعه و بررسي معاني و مفاهيم اين ديوارنگاره ها هستيم. اين پژوهش در زمرۀ پژوهش هاي توصيفي-تحليلي و تاريخي قرار دارد، كه در آن از روش تحليل محتوا استفاده شده است. در همين راستا گردآوري اطلاعات به دو روش كتابخانه اي و ميداني صورت گرفته است. در اين پژوهش با توجه به اتخاذ رويكرد شمايل شناسي به مطالعه و بررسي اين نقوش پرداخته ايم و ديگر سنت هاي تصويري و متون ادبي اين دوره را نيز مورد مطالعه قرار داديم تا بتوانيم زمينه هاي پيدايش اين نقوش را در دورۀ سلجوقي مورد بررسي قرار دهيم. در همين راستا با سپري كردن مراحل سه گانۀ پانوفسكي دريافتيم كه سنت ديوارنگاريِ دورۀ سلجوقي متاثر از انديشه ها و شرايط سياسي و مذهبي جامعۀ اين عصر بوده است و با ديگر سنت هاي تصويري رايج در اين دوران نظير سفالينه هاي مينايي رابطه اي نزديك و هم سو داشته اند. ديوارنگاري هاي اين برج صورتي دوگانه دارند. از يك سو روايت گر انديشه هاي ديني در اين دوره هستند و از سوي ديگر بازتابي از زندگي درباري و مفاهيم مرتبط با قدرت هستند. هنرمند با آگاهي از سنت رايج تصويرگري جامعۀ خود و المان هاي مرسوم مفاهيمي را بازگو مي كند. همچنين نقش مايه هاي اين ديوارنگاره ها نشان مي دهد كه عناصر تصويري كه در دوره هاي پيش از سلجوقيان استفاده مي شده و منسوب به حكومت هاي ديگر هستند، در اين دوره همچنان به حيات خود ادامه مي دهند و در بعضي موارد شباهت هاي نزديكي با اين تصاوير دارند. البته بايد گفت اين نقوش در بعضي موارد معناي نمادين پيش از خود را از دست داده اند و در معنايي جديد ظاهر مي شوند.

محمدي، مهدي

1399

133 ص.: مصور، جدول، نقشه

A Study on the mural painting of the Kharaghan eastern tower with an Iconology approach

Saljuk Era , murals , iconography , Kharaghan , Kharaghan eastern tower

كارشناسي ارشد