1496

صنايع دستي گرايش پژوهشي هنرهاي سنتي

سجاده بافي هنري فاخر و ديني مي باشد، كه بعد از اسلام در بين مسلمانان بوجود آمده است، اين دستبافته سير تكاملي خود را از حصير و زيلو هاي ابتدايي شروع و تا گليم و قاليچه هاي زربفت و گل برجسته ابريشمي ادامه داده است، كه نشان از اهميت والاي اين هنر در بين مسلمانان مي باشد. امروزه انواع مختلفي از دستبافته هاي سجاده اي اعم از حصير، زيلو، جاجيم، گليم گليمچه و مسند و قاليچه در سرتاسر ايران بسته به اقليم و فرهنگ و سليقه هر منطقه ديده مي شود. پژوهش حاضر با هدف شناخت و معرفي دستبا فته هاي سجاده اي مناطق مختلف ايران، سعي دارد، تا از نظر طرح و نقش، رنگ بندي و ابعاد بكار رفته، آنها را طبقه بندي كند و به تجزيه و تحليل مفاهيم نقوش استفاده شده در اين دستبافته ها بپردازد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف بنيادي و به لحاظ چيستي كيفي است و به روش سرشماري قاليچه هاي سجاده اي ايران را با رويكردي توصيفي و به صورت ميداني و كتابخانه اي مورد بررسي قرار داده است. نتايج بدست آمده نشان مي دهد كه جانمازي يا سجاده زيراندازي است، يكنفره كه در محل اداء فريضه نماز گسترده مي شود. اين فرشها كه در اندازه قاليچه هستند، از جنس «قالي ، گليم ، زيلو ، جاجيم وحصير» بافته مي شود و در اين بين گاه دستبافته اي با ابعاد بزرگ و با نقش محرابهاي متعدد مفرش در مساجد ديده مي شود كه «سجاده صف» ناميده مي شود، اين دستبافته كاربرد نماز جماعت را دارد. با توجه به اقليمها وسنتهاي مختلف در سرتاسر ايران، با انواع طرحها، نقوش، ابعاد و دستبافته هاي مختلفي از فرشهاي سجاده اي روبرو هستيم. يكي از نقوش رايج بر روي سجاده ها طرح محراب است اما اين طرح گاه در دستبافته هاي سجاده اي مثل موج و جاجيمچه و گليمچه ديده نمي شود .

هوشيار، مهران

سعيد آبادي، سليمان

1391

267 ص.: مصور

Classification of prayer rug weaving in Iran

Islamic art , handmade , prayer rug , design of prayer rug , adytum

كارشناسي ارشد