1467

پژوهش هنر

در طي هزاران سال همسايگي تمدن ايران و هند، دو دولت شاه عباس و شاه جهان، از همگني خاصي بهره مند بودند، كه در زبان، ادبيات و هنر، اين تشابهات به خوبي خود را نشان مي دهد. خط مشترك دو سرزمين كه در واقع مشصخۀ خط اغلب سكه ها است، خط نستعليق بوده، كه درمقايسۀ شيوۀ ضرب با شباهت‌ها و تفاوت‌هايي روبه‌رو هستيم. در زمان پادشاهي شاه¬جهان دليل مهاجرت هنرمندان ايراني به اين سرزمين را وجود سلاطين و امراي فرهنگ دوست و حمايتگر هند مي دانند. حضور دين اسلام به عنوان يكي از اساسي ترين نقاط اشتراك ايرانيان با هنديان كه بر متن روي سكه ها تأثير گذاشته است، و زبان و ادبيات فارسي كه در دربار هند به كار گرفته مي شد، كه خود نتيجۀ مبادلات فرهنگي است، و همچنين هنر دو كشور به عنوان نماد و سنبل، در خط و تذهيب سكه ها نمود پيدا كرده، نقر شده اند. مطالعۀ سكه ها، از تاريخ هنر دورۀ خاصي روايت مي كند. زيرا سكه ها دربردارندۀ نخستين نمونه هاي متن و نقوش حكومتي هستند. در دوران صفويه، كه ايران در فرهنگ و اقتصاد پُرتوان شده بود، ضرب سكه هم بي ثمر نماند. همچنين مي‌توان گفت برخي از سكه‌هاي صفويه آميزه‌اي از هنر و فن سكه‌زني در كشورمان بوده است. دورۀ شاه عباس يكي از ادوار درخشان شكوفايي هنر و توسعۀ تجارت صفوي بود. سكه هاي صفوي را بايد دورۀ اوج استفاده از خوشنويسي به خط نسخ، ثلث، نستعليق و زبان فارسي و عربي دانست. از زمان شاه‌عباس اول زمينة سكه‌ها داراي نقش گل‌هاي تزئيني مي‌شود و اسليمي دهان اژدري به حد كمال خود مي رسند كه شباهتي با نقوش و خطوط روي سكه هاي بابري شاه جهان دارد. اين پژوهش كه به روش توصيفي- تحليلي و رويكرد تطبيقي گردآوري شده و اطلاعات به شيوۀ كتابخانه اي-ميداني و تصاوير سكه‌ها از موزه‌ها و كُتب تخصصي جمع آوري شده، به هدف پژوهش يعني ميزان تأثيرپذيري دو دورۀ تاريخي مي پردازد و به سوالات پژوهش يعني تمايزات و تشابهات سكه ها پاسخ مي دهد.كه در نتيجه تأثير پذيري فرهنگ و هنر هند از ايران بيشتر بوده است تا عكس آن و عامل اصلي را پادشاهان هند مي دانند.

قليچ خاني، حميدرضا

1399

120 ص.: جدول، مصور

A comparative study of scripts and motifs in coins of Safavid Shah Abbas era and Shah Jahan of Inda

Shah Abbas , shah Jahan , coin , font , pattern , Persian language

كارشناسي ارشد