1419

مهندسي معماري اسلامي

يكي از تحولات در تاريخ معماري و شهرسازي دوره اسلامي ايران، احداث مجموعه مسجد- مدرسه مي باشد ، كه عمده اين مراكز در زمان قاجار ساخته شده است. در اين پايان نامه به بيان موضوع ، بررسي ويژگي هاي گنبدخانه و شبستان كه از مراكز آموزشي- مذهبي كه همان مسجد- مدرسه ها است، پرداخته شده است كه تركيب 2 عملكرد در مسجد و مدرسه باعث شكل گيري نوآوري و خلاقيت فضايي در معماري اين بناها شده است. اوج توجه به احداث مسجد- مدرسه ها در اوايل دوره قاجار تا زمان تاسيس مدرسه دارالفنون است كه در اين پژوهش نيز به بررسي اين مسجد- مدرسه ها در زمان قاجار پرداخته شده است . اهداف پژوهشگر در انتخاب و ارائه موضوع بررسي شده ، ايجاد راهي براي پيداكردن رابطه شبستان و گنبدخانه در دوره هاي مختلف به خصوص در زمان قاجار در تهران و بررسي تفاوت ريز فضاهاي آن ها بوده است . در اين تحقيق به سوالاتي چون : گنبد و شبستان در مسجد- مدرسه دوره قاجار چه ويژگي دارد؟ تفاوت ريز فضاي گنبد و شبستان در مسجد- مدرسه دوره قاجار و قبل از آن در چيست؟ پاسخ داده شده است و هدف از بيان سوالات ايجاد راهي براي بررسي علمي و مقايسه فضاهاي گنبدخانه و شبستان مسجد - مدرسه هاي دوره ي قاجار تهران است. چارچوب و رويكرد نظري تحقيق اين است كه رابطه اي بين ويژگي هاي كمي مدارس و كيفيت معماري آن ها وجود دارد و اين رابطه را مورد بررسي قرار داده است كه به عبارت ديگر نوعي رويكرد تاريخي كمي بر اين تحقيق استوار است. در اين پژوهش از روش بررسي تاريخي توصيفي- تحليلي استفاده شده است كه به توصيف و تفسير شرايط و روابط موجود مي پردازد و وضعيت كنوني پديده ها يا موضوع را مورد مطالعه قرار مي دهد و به توصيف منظم و نظام¬دار وضعيت فعلي آن مي¬پردازد و ويژگي¬ها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بين متغيرها را بررسي مي¬نمايد. روش گردآوري داده ها بر اساس منابع نوشتاري مانند: كتب، مقالات، وقف نامه ها و همچنين مطالعه ميداني و بازديد به ويژه در جهت تهيه نقشه و عكس برداري از مجموعه استفاده شده تا بتوان ويژگي هاي معماري آن را بررسي كرد. بدين منظور 15 باب از مسجد- مدرسه هاي دوره ي قاجار در تهران برگزيده شده است كه از اين بين به طور مفصل به بررسي و تحليل گنبدخانه و شبستان 4 مسجد- مدرسه ، و به طور اختصاصي تحليل و بررسي شبستان 5 مسجد- مدرسه ديگر پرداخته شده است. نتايج به دست آمده از اين تحقيق نشان مي دهد كه براي مسجد- مدرسه هاي دوره قاجار در شهر تهران نمي توان چندان الگوي يكساني از ديدگاه معمارانه در نظر گرفت و نسبت به مسجد- مدرسه هاي دوره ي قبل از خود داراي پيچيدگي و تنوع فضايي بيشتري مانند: استفاده از مهتابي ،گنبدخانه هاي چهار طرف باز و پلان صليبي شكل و ازين قبيل موارد مي باشند كه باعث گشايش حياط مسجد- مدرسه ها مي شود و همين تنوع فضايي در قاجار باعث شده تعداد حجره ها كمتر از دوره هاي قبل شود. همچنين برج ساعت به عنوان عنصر جديد در اين مسجد- مدرسه ها استفاده شده است كه نشانه يك نوگرايي غربي است.

سلطان زاده، حسين

1398

215 ص.: مصور، جدول، نقشه

Investigating the features of the dome Chamber and The Prayer Hall in the mosque-schools of the Qajar period in Tehran

1/1/1900 12:00:00 AM

prayer hall , the dome chamber , dome , mosque-school , school , mosque , Qajar , architecture

كارشناسي ارشد