13

ادبيات نمايشي

تحليل نمايش‌نامه‌هاي اسماعيل‌خلج قبل و پس از انقلاب اسلامي بر اساس نظريه بازتاب گئورگ‌لوكاچ

گئورگ‌ لوكاچ، نظريه‌پرداز ماركسيست و از شاگردان «كارل ماركس»، در كتاب‌هاي «تئوريِ رمان» و «تاريخ و آگاهي طبقاتي»، رئاليسم را بهترين نوع ادبي مي‌داند و به‌ اعتقاد وي، «يك اثر هنري واقع‌گرا، بايد انگاره‌هاي تناقضات پنهان در يك نظام اجتماعي را آشكار سازد». در حقيقت هنرمند نقشي روشنفكرانه را در جهت به‌آگاهي‌رساندن طبقۀ فرودست در شورش عليه نظام سرمايه‌داري و رسيدن به جامعه بي‌طبقه، داراست. پژوهش حاضر با روشي توصيفي – تحليلي و با تكيه بر آراء لوكاچ به مطالعۀ نقش، جايگاه و ارتباط هنرمند نويسنده به مثابه يك‌روشنفكر، در مجموعه آثار قبل و پس از انقلاب ايران، مشخصاً مجموعۀ نمايش «پاتوغ» و «بابلي‌ها»، اثر اسماعيل‌خلج، نمايش‌نامه نويس معاصر ايران، پرداخته و چگونگي بازتاب جامعه را در آثار او رصد نموده است. نتايج پژوهش، گوياي اين‌مطلب است كه همان‌گونه كه جامعه در آثار اسماعيل‌خلج، بازتابيده شده، او نيز از جامعه تأثير پذيرفته و در حقيقت، در پاره‌اي از دوران، شكلي منفعل به خود گرفته است. خفقان سياسي – ديني جامعۀ هم‌چنان سنت‌زده ايران، هنرمند را به‌شيوه‌هاي گوناگون من‌جمله، هم‌سويي با قدرتِ حاكم، بي‌تفاوتي و سكوت وادار نموده است. هرچند، هر گونه تأثيرپذيري و تأثيرگذاري از جانب هنرمند روشنفكر، خود بازتاب واقعيت زمان خلق اثر به حساب مي‌آيد و اين بازتاب واقعيت، در آثار هنري را امري بديهي مي‌نمايد. آن‌چه مدنظر نظريه‌پردازان مكاتب انتقادي، هم‌چون لوكاچ است، رسالتي است كه بر دوش هنرمند، در مسير رسيدن به آگاهيگذاشته مي‌گذارد. از اين‌رو نيز نظريات جامعه‌شناختي در حوزه «هنربراي‌هنر» و «هنر متعهد» نيز با محوريت آثار خلج تحليل و بررسي شد كه با توجه به جو متشنج داخلي كشور در اين دوران، نمي‌توان قضاوتي به قطع و مسلم داشت كه خلج را در جرگه ايده‌آليست‌هاي هگلي متأثر از هنر‌براي‌هنر دانست يا در صف مكتب انقلابيون انتقادي رئاليست، عليه وضع موجود. آن‌چه به‌صورت ضمني از مطالعۀ آثار وي مي‌توان استنباط كرد اين است، كه نويسنده هيچ كورسوي اميدي را براي رسيدن به رهايي از قيدبندگيِ اربابان، در دوردست‌ها‌ نيز، نمي‌بيند.خلق‌نمايش‌نامۀ «بابليها» پس از20سال سكوت تئاتري، برپايه داستان«ثروتمندترين مردبابل»(درزير سايه ايشتار)، گواه اين‌موضوع است.

فري چِلِپ

علوي طلب، ميترا

قاسم پور، اكرم

1397

178ص.

1/1/1900 12:00:00 AM

lukacs , intellectuals , reflection of reality , khalaj , consciousness

كارشناسي ارشد

هنر