1145

هنر اسلامي گرايش هنر و صنايع فلز

بررسي تاريخ تحليلي نقش مرغ بِسمِ‌الله در هنر اسلامي ايران

مرغ بسم‌الله يكي از زيباترين شيوه‌هاي خوشنويسي است كه در آن «بِسمِلَه» در قالب پرندگان متنوّع و به‌ويژه هدهد نمود پيدا مي‌كند. باتوجّه به اينكه پرنده نوعي نقش نمادين و بِسم‌الله، عبارتي كاملاً ديني است، رمزگشايي پرنده كه چرا كلام مقدّس در قالب آن قرار مي‌گيرد، مورد نظر است. همچنين شناخت باورها در مورد پرنده و اينكه چه راز و رمزي در پرنده نهفته است كه پروازش در آسمان عرفان، ادبيات و هنر ايران زمين بي‌وقفه است، قابل توجّه است. براي تحليل آنچه گفته شد در اين پژوهش از روش كتابخانه‌اي، اسنادي و فيش‌برداري استفاده شده است. دغدغه‌ي نگارنده اين بوده است كه دلايل و روش‌هاي نخستين ترسيم مرغ بِسمِ‌الله در ايران را بيابد و سير تحوّل تاريخي آن در ايران دوره‌ي اسلامي را بررسي كند. براي تحليل آنچه گفته شد در اين پژوهش از روش كتابخانه‌اي، اسنادي و فيش‌برداري استفاده شده است. باتوجّه به آيه‌ي «إِنَّه مِن سليمان وَ إِنَّه بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم» كه مضمون نامه‌ي سليمان به بلقيس است، هدهد بِسمِ‌الله در منقار دارد. ازاين رو هنرمندان با بهره‌گيري از اين داستان و بيان رمزي آن بسم‌الله را در هيأت هدهد ترسيم كرده‌اند. با استناد به منابع كتابخانه‌اي، اوّلين مرغ بسم‌الله در ايران مربوط به دوره‌ي قاجار و متعلّق به ملك‌محمّد قزويني است. هنرمندان در ابتدا براي ترسيم مرغ بِسمل‌ها به اصول خط وفادارتر بودند. با گذشت زمان و در دوره‌ي معاصر اگرچه برخي هنرمندان همچون رضا مافي به اصل خط پايبند بودند، امّا هنرمندان جوان‌تر گاه خط و ساختار آن را در هم شكسته و با استفاده از قلم‌هاي مختلف و يا فرم‌هاي تجريد‌شده از خط، به ترسيم مرغ بِسم‌الله پرداخته‌اند.

ساخت نشان‌هاي فلزي با نقش مرغ بِسمِ‌الله

عطّار زاده، عبدالكريم

اربابي، سميه

1396

121ص.: مصور (بخشي رنگي)

1/1/1900 12:00:00 AM

An Analytical History of the Role of Bismillah Chicken in Islamic Art of Iran

morgh-e Bismillah , Bismillah , bird , hoopoe

2607

Making metal signs with the role of a chicken in the name of God

كارشناسي ارشد

2606