107

ادبيات نمايشي

دگرديسي شخصيت پردازي اسطورۀ ضحاك در متون روايي و نمايشي

ضحاك يكي از شخصيت‌هايي است كه در ادبيات ايران و ديگر سرزمين‌ها، نمود بسياري داشته است؛ اما اين اسطوره در طول زمان، در متون مختلف دچار دگرگوني و دگرديسي فراوان شده است. اين خمش در اسطوره ضحاك، مي‌تواند از حيث تغيير و ايجاد تفاوت در نگاه به مقوله خير و شر، حائز اهميت فراوان باشد و مطالعۀ اين پژوهش، از حيث تعمق در تفاوت ديدگاه نويسندگان پيشين و امروزين، به مقوله خير وشر داراي ضرورت است. در اين پژوهش با ارايه شواهد، از متون روايي و نمايشي ايران، به چگونگي اين دگرديسي در شخصيت پردازي اين اسطوره توسط نويسندگان مختلف، پرداخته شده و تغييرات اعمال شده در اين اسطوره در طول زمان، با روش توصيفي تحليلي، مورد بررسي قرار گرفته كه در بخش‌هاي مختلف خواهيم ديد، چگونه اسطورۀ ضحاك از هيبت اژدهايي اساطيري در اوستا، به پادشاهي انسان گونه در منابع پهلوي و متون تاريخي همچون طبري و بلعمي و آثارالباقيه تبديل شده و هيبت اين اسطوره به مرور تعديل گشته و مار‌هاي دوش وي به بيماري بر اثر خوردن گوشت اضافي تعبير شده و در آثار متاخر تر همچون نمايشنامه ضحاك ساعدي تبديل به پادشاهي بي‌كفايت و بي‌اختيار كشته و حتي در متوني همچون نمايشنامه اژدهاك بهرام بيضايي، تبديل به شخصيتي ستمديده مي‌شود. با بررسي اين خمش و دگرديسي در متون مختلف مي‌توان به تفاوت نگاه نويسندگان مختلف به مقوله خير و شر كه مي‌تواند محصولي از ايجاد خمش در حوزه‌هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، مذهبي و... بوده باشد، پي برد و از طريق آن به مطالعه‌اي بينا رشته‌اي در باب چرايي اين تفاوت ديدگاه پرداخت.

نمايشنامه بي مار

هوشنگي، مجيد

1395

177ص.

1/1/1900 12:00:00 AM

The metamorphosis of Zahak myth characterization in narrative and dramatic texts

mythology , characterizations , Dahak

255

Playless Snake

كارشناسي ارشد

254

هنر